آیا دندان‌ های عقل باعث خراب شدن نتیجه ارتودنسی می‌ شوند؟

یک حرف اشتباه وجود دارد که احتمالا شما هم آن را شنیده‌اید. آن حرف این است که “حتماً دندان های عقلت را بکش، و گرنه دندان هایت دوباره کج می شوند و تمام زحماتت به باد می رود.” اما آیا علم دندانپزشکی امروز هم همین نظر را دارد؟ آیا واقعاً چهار تا دندان در انتهای فک این قدرت را دارند که کل نظم دندان های دیگر را به هم بریزند؟ در این مطلب می خواهیم خیلی روراست و بر اساس تحقیقات علمی روز، به موضوع تاثیر دندان عقل بر ارتودنسی بپردازیم و تکلیف این دندان های دردسرساز را یک بار برای همیشه روشن کنیم.

بررسی باور عمومی در تاثیر دندان عقل بر ارتودنسی + باور علمی

بیایید اول به این سوال پاسخ دهیم که مردم چه فکری می کنند. باور عمومی این است که دندان های عقل در انتهای قوس دندانی قرار دارند و بقیه دندان ها را با فشار به سمت جلو هل می دهند. چرا؟ تا برای خودشان جا باز کنند. نتیجه این فشار هم می شود کج شدن و روی هم رفتن دندان های جلویی، مخصوصاً در فک پایین.

اما تحقیقات جدید و گسترده دندانپزشکی چیز دیگری می گویند….

مطالعات نشان داده‌اند که فشار دندان عقل به تنهایی قدرت کافی برای کج کردن کل دندان ها را ندارد. بله، دندان عقل وقتی فضا نداشته باشد، کمی فشار وارد می کند، اما این فشار آن قدر نیست که بتواند نظم کل قوس فکی را به هم بزند.

جالب است بدانید در تحقیقاتی که روی افراد “بدون دندان عقل” انجام شده، مشاهده کردند که دندان های این افراد هم با بالا رفتن سن کمی کج و نامرتب می شوند (منبع). پس اگر دندان عقل مقصر اصلی نیست، چرا دندان ها بعد از چند سال دوباره کج می شوند؟

مقصر واقعی نامرتب شدن دندان ها در بزرگسالی چیست؟

اگر قرار نیست تمام تقصیرها را گردن تاثیر دندان عقل بر ارتودنسی بیندازیم، پس دلیل این به هم ریختگی ثانویه (که به آن ریلیپس یا برگشت درمان می گویند) چیست؟ دلیل اصلی پدیده ای است به نام “رشد دیر هنگام فک پایین”.

حتی بعد از اینکه بلوغ تمام شد، فک پایین ما انسان ها تمایل دارد که خیلی آرام و نامحسوس به رشد خودش به سمت جلو ادامه دهد. از طرفی لب ها و عضلات صورت مثل یک سد محکم جلوی دندان ها ایستاده اند. وقتی فک پایین کمی به جلو می آید و دندان های پایینی به پشت دندان های بالایی یا لب ها گیر می کنند، دندان ها راهی ندارند جز اینکه به سمت داخل جمع شوند یا روی هم سوار شوند تا جا بشوند (منبع). این یک فرآیند طبیعی “پیر شدن صورت” است، دقیقاً مثل چروک شدن پوست.

پس حتی اگر دندان های عقلتان را هم بکشید، ولی از پلاک های نگهدارنده (ریتینر) استفاده نکنید، دندان هایتان باز هم کج خواهند شد.

پس چرا دکترها اغلب پیشنهاد می کنند دندان عقل را بکشیم؟

شاید بپرسید اگر دندان عقل باعث کج شدن بقیه نمی شود، چرا اکثر متخصصین ارتودنسی اصرار دارند که آن ها را بکشیم؟ پس واقعا تاثیر تاثیر دندان عقل بر ارتودنسی چیست؟ دلیلش این است که اگرچه آن ها “علت اصلی” کجی دندان نیستند، اما می توانند مشکلات دیگری در مسیر ارتودنسی ایجاد کنند. چه مشکلاتی؟ دقیقا همین هایی که در ادامه بررسی می کنیم:

۱. زمانی که دندان عقل مانع حرکت دندان های دیگر می شود

گاهی اوقات برای درمان ارتودنسی، نیاز داریم که دندان های عقبی را به سمت تهِ دهان ببریم تا در جلو فضا باز شود (مثلاً برای رفع دندان های بیرون زده). در این حالت، دندان عقل مثل یک سد محکم عمل می کند و اجازه عقب رفتن را نمی دهد. در این سناریو، کشیدن دندان عقل برای موفقیت درمان ممکن است ضروری باشد تا راه باز شود.

۲. آسیب زدن به ریشه دندان کناری

گاهی دندان عقل نهفته است و به صورت افقی رشد می کند. این فشار مستقیم شاید کل فک را کج نکند، اما می تواند ریشه دندان کناری (دندان آسیاب دوم) را تحلیل ببرد و خراب کند. متخصص ارتودنسی در عکس های رادیوگرافی این خطر را می بیند و دستور کشیدن دندان را می دهد.

۳. بهداشت ضعیف و خطر عفونت در طول درمان

اینجا هم با تاثیر دندان عقل بر ارتودنسی روبرو هستیم. ببینید وقتی سیم و براکت در دهان دارید، تمیز کردن دندان های انتهایی خیلی سخت می شود. اگر دندان عقل هم نیمه نهفته باشد و لثه رویش را پوشانده باشد، تبدیل به لانه میکروب می شود. التهاب و درد دندان عقل در وسط دوره ارتودنسی می تواند روند درمان را مختل کند، بنابراین خیلی وقت ها پیش دستی می کنیم و زودتر آن ها را خارج می کنیم.

چه زمانی باید دندان عقل را بکشیم؟ قبل، حین یا بعد از ارتودنسی؟

این یکی از سوالات مهم است و پاسخ آن برای هر کس فرق می کند:

• کشیدن قبل از درمان: اگر دندان عقل پوسیده است، عفونت دارد یا مانع حرکت بقیه دندان هاست، باید قبل از چسباندن براکت ها کشیده شود.
• کشیدن حین درمان: گاهی اوقات در میانه های کار، دکتر متوجه می شود که برای مراحل نهایی به فضا نیاز دارد و بیمار را برای جراحی می فرستد.
• کشیدن بعد از درمان: در بسیاری از موارد، دندان های عقل کاری به کار ارتودنسی ندارند. دکتر درمان را تمام می کند و به بیمار می گوید: “حالا برو با خیال راحت جراحی کن”. این معمولاً برای کسانی است که دندان عقل شان نهفته است و در حال حاضر اذیتی ندارد اما در آینده ممکن است مشکل ساز شود.

اگر دندان عقل را نکشیم، نتیجه درمان حتماً برمی گردد؟

خیر، این یک قانون قطعی نیست. بازگشت نتیجه ارتودنسی بیشتر از اینکه به وجود دندان عقل مربوط باشد، به استفاده نکردن از نگهدارنده (ریتینر) مربوط است.

خیلی از بیماران بعد از درمان، استفاده از ریتینر را جدی نمی گیرند و وقتی دندان هایشان کمی کج شد، تقصیر را گردن تاثیر دندان عقل بر ارتودنسی می اندازند. واقعیت تلخ این است که اگر شما دندان عقل را جراحی کنید اما ریتینر نگذارید، دندان هایتان کج می شوند. اما اگر دندان عقل را نگه دارید ولی مرتب از ریتینر استفاده کنید، دندان هایتان صاف باقی می مانند. قدرت نگهدارنده از زور دندان عقل بیشتر است.

دندان عقل را چه وقت بکشیم، چه وقت نگه داریم؟

برای اینکه راحت تر تصمیم بگیرید، جدول زیر نشان می دهد چه زمانی متخصصین حکم به کشیدن دندان می دهند و چه زمانی کاری به کارش ندارند:

وضعیت دندان عقل	نظر متخصص ارتودنسی	دلیل؟
دندان عقل نهفته افقی	حتماً باید کشیده شود.	خطر آسیب جدی به ریشه دندان جلویی (آسیاب دوم) وجود دارد.
دندان عقل با رویش کامل و سالم	می تواند بماند.	اگر فک جا دارد و دندان مقابلش هم درآمده و در جویدن کمک می کند، کشیدنش ضرورتی ندارد.
دندان نیمه نهفته با لثه متورم	بهتر است کشیده شود.	به دلیل بهداشت ضعیف و خطر عفونت مکرر (پریکoronitis).
برای جلوگیری از کج شدن دندان ها	معمولاً دلیل کافی نیست.	اگر فقط از ترس به هم ریختگی می خواهید بکشید، اولویت با استفاده از ریتینر است، نه جراحی.

در نهایت، به حرف متخصص خودتان گوش دهید نه توصیه های فامیلی

در خصوص تاثیر دندان عقل بر ارتودنسی باید با متخصص صحبت کنید. ببینید هر کسی دندان ها و فک منحصر به فردی دارد. شاید پسرخاله شما مجبور شده دندان عقلش را بکشد چون دندان هایش کیپ تا کیپ بوده، اما فک شما آنقدر فضا داشته باشد که دندان های عقل به راحتی و مرتب در بیایند.

بهترین راه این است که یک عکس رادیوگرافی (OPG) جدید بگیرید و به متخصص ارتودنسی نشان دهید. او بر اساس زاویه دندان عقل، میزان فضای موجود در انتهای فک و طرح درمان شما، تصمیم می گیرد.

اما یادتان باشد، هیچ دکتری تضمین نمی دهد که “اگر دندان عقلت را بکشی، دندان هایت تا آخر عمر صاف می ماند”. ضامنِ صاف ماندن دندان های شما، فقط و فقط استفاده منظم از پلاک های نگهدارنده است. دندان عقل در این ماجرا، نقش سیاهی لشکر را دارد، نه بازیگر اصلی.

پاسخ کوتاه به سوالات شما در خصوص تاثیر دندان عقل بر ارتودنسی