هدگیر ارتودنسی یک ابزار بسیار کاربردی در درمان های فکی است که می تواند فرزند شما را از جراحی های سخت و پیچیده در بزرگسالی نجات دهد. در این مقاله می خواهیم به این موضوع بپردازیم که این وسیله دقیقا چه کار می کند و چطور می توانیم دوره درمان با هدگیر را برای کودکمان راحت تر کنیم.
یک نگاه سریع و خلاصه به دستگاه هدگیر
برای اینکه در همان ابتدای کار خیالتان راحت شود و یک دید کلی به دست بیاورید، اطلاعات اصلی این درمان را در جدول زیر برای شما خلاصه کرده ایم.
| ویژگی اصلی | توضیح مختصر و مفید |
|---|---|
| هدف اصلی دستگاه | هدایت یا توقف رشد استخوان فک در سنین کودکی و نوجوانی |
| محل قرارگیری | بخشی داخل دهان و بخش نگهدارنده بیرون دهان (پشت سر یا گردن) |
| بهترین سن استفاده | دوران رشد فعال اسکلتی (معمولا بین ۸ تا ۱۴ سالگی) |
| میزان استفاده در روز | معمولا بین ۱۲ تا ۱۴ ساعت (بیشتر در زمان خواب و حضور در خانه) |
| میزان درد و ناراحتی | چند روز اول کمی فشار احساس می شود اما کاملا قابل تحمل است |
دستگاه هدگیر ارتودنسی دقیقا چه کاری در دهان انجام می دهد؟
بسیاری از افراد فکر می کنند کار تمام دستگاه های دندانپزشکی فقط ردیف کردن دندان هاست. اما متخصصان در سنین پایین یک وظیفه بسیار بزرگتر هم دارند و آن مهندسی رشد استخوان های فک است. وقتی فک بالا خیلی سریع تر از فک پایین رشد می کند یا برعکس فک بالا عقب می ماند، دندان ها دیگر نمی توانند روی هم جفت شوند. در این شرایط سیم ها و براکت های معمولی زورشان به جابجا کردن استخوان نمی رسد.
اینجا دقیقا همان جایی است که هدگیر ارتودنسی وارد میدان می شود…
این دستگاه از بیرون دهان به عنوان یک تکیه گاه محکم (لنگرگاه) استفاده می کند تا نیروی نسبتا سنگینی را به استخوان فک وارد کند. این نیرو جلوی رشد بیش از حد فک بالا را می گیرد یا به فک پایین اجازه می دهد خودش را به فک بالا برساند. در واقع این وسیله دندان ها را حرکت نمی دهد، بلکه خودِ فونداسیون یعنی استخوان را مدیریت می کند.
چرا بعضی از کودکان حتما باید از این وسیله استفاده کنند؟
اگر متخصص ارتودنسی برای فرزند شما این درمان را تجویز کرده است، یعنی یک ناهنجاری اسکلتی در حال شکل گیری است. شایع ترین دلیلی که ما از هدگیر ارتودنسی استفاده می کنیم مشکل اورجت شدید یا همان بیرون زدگی دندان های فک بالا است. وقتی فک بالای کودک بیش از حد جلو باشد نه تنها ظاهر صورت او تحت تاثیر قرار می گیرد بلکه دندان های جلویی به شدت در معرض شکستن هنگام زمین خوردن هستند.
استفاده از این دستگاه در زمان طلایی رشد باعث می شود فک بالا ترمز کند و فک پایین فرصت پیدا کند تا رشد طبیعی خودش را انجام دهد. اگر این فرصت طلایی در کودکی از دست برود، در سنین بزرگسالی که استخوان ها کاملا سفت شده اند، تنها راه حل باقیمانده جراحی های سنگین فک خواهد بود.
انواع مختلف هدگیر بر اساس مشکل فک شما چگونه دسته بندی می شوند
بر اساس اینکه مشکل فک فرزند شما دقیقا در کدام جهت است، متخصص از مدل های متفاوتی استفاده می کند. این دستگاه ها سه مدل اصلی دارند که هر کدام وظیفه خاص خودشان را انجام می دهند:
۱. مدل کشش گردنی برای کنترل فک بالا استفاده می شود
این مدل که به آن سرویکال هم می گویند رایج ترین نوع هدگیر ارتودنسی است. در این مدل یک تسمه یا بند نرم دور گردن کودک قرار می گیرد و با کش های مخصوص به سیم ضخیمی که داخل دهان است وصل می شود. این دستگاه فک بالا و دندان های آسیاب را به سمت عقب و پایین می کشد تا جلوی رشد اضافی فک بالا به سمت جلو را بگیرد.
۲. مدل پس سری فک را به سمت بالا و عقب هدایت می کند
اگر مشکل کودک فقط جلو بودن فک بالا نباشد و علاوه بر آن فک او بیش از حد به سمت پایین هم رشد کرده باشد (که باعث می شود صورت کودک کشیده و دراز به نظر برسد)، متخصص از این مدل استفاده می کند. بند نگهدارنده در این مدل به جای گردن، روی قسمت بالای سر یا همان پس سر قرار می گیرد.
۳. فیس ماسک یا کشش معکوس برای جلو کشیدن فک بالا است
گاهی اوقات مشکل برعکس است. یعنی فک بالای کودک رشد نکرده و عقب ماندهاست و فک پایین جلوتر به نظر می رسد. در این حالت از هدگیر ارتودنسی استفاده می کنیم که روی پیشانی و چانه تکیه می کند و با کش های مخصوص، فک بالا را به سمت جلو می کشد. به این دستگاه قدرتمند فیس ماسک می گویند.
مقایسه کاربردی انواع دستگاه های خارج دهانی در یک نگاه
برای اینکه تفاوت این سه مدل را بهتر درک کنید، در جدول زیر آن ها را با هم مقایسه کرده ایم.
| نام مدل | محل قرارگیری بند نگهدارنده | جهت اعمال نیرو | مناسب برای حل کدام ناهنجاری |
|---|---|---|---|
| کشش گردنی | دور گردن | به سمت عقب و پایین | بیرون زدگی فک بالا همراه با دیپ بایت |
| پس سری | روی قسمت بالای سر | به سمت عقب و بالا | بیرون زدگی فک بالا همراه با صورت کشیده |
| فیس ماسک | تکیه روی پیشانی و چانه | به سمت جلو و بیرون | عقب ماندگی فک بالا (آندربایت اسکلتی) |
چگونه کودکمان را برای پذیرش و استفاده از این وسیله راضی کنیم؟
بزرگترین چالش ما در درمان با هدگیر ارتودنسی مسائل روانی و همکاری کودک است. بچه ها دوست ندارند وسیله ای فلزی بیرون از دهانشان باشد که توجه بقیه را جلب کند. نقش شما به عنوان والدین در این مرحله بسیار مهم است. برای پذیرش بهتر هدگیر می توانید به این چند نکته توجه فرمایید:
ساعات استفاده از دستگاه را هوشمندانه مدیریت کنید
هیچ متخصصی از کودک نمی خواهد که با این دستگاه به مدرسه برود. معمولا استفاده بین ۱۲ تا ۱۴ ساعت در شبانه روز برای رسیدن به نتیجه عالی کافی است. شما می توانید زمان استفاده را به بعد از زمان مدرسه و ساعات خواب شبانه محدود کنید. وقتی کودک بداند که دوستان مدرسه اش قرار نیست هدگیر ارتودنسی را ببینند، مقاومت بسیار کمتری نشان خواهد داد.
دردهای روزهای اول را با آرامش و همراهی کنترل کنید
در سه تا پنج روز اول که کودک وسیله را می پوشد دندان های آسیاب او کمی حساس می شوند و درد مبهمی خواهند داشت. این مساله نشان می دهد که دستگاه دارد کارش را درست انجام می دهد.
لطفا در این چند روز به او غذاهای بسیار نرم بدهید و اگر نیاز بود با مشورت پزشک از مسکن های ساده مثل استامینوفن استفاده کنید. همچنین یک سیستم پاداش دهی خانگی برای هر شبی که کودک دستگاه را مرتب می پوشد می تواند معجزه کند.
بیشتر بخوانید: 9 روش ساده برای تسکین درد و ناراحتی جزئی ارتودنسی در روزهای اول
آیا هنوز هم در ارتودنسی مدرن از این وسیله استفاده می شود؟
با پیشرفت علم دندانپزشکی بسیاری از والدین می پرسند آیا با وجود تکنولوژی های جدید هنوز هم باید از این وسایل حجیم استفاده کرد؟ پاسخ این است که بله استفاده از آن ها بسیار کمتر شده اما هنوز منسوخ نشدهاند. امروزه ما ابزارهای کوچک تر داخل دهان داریم که کار را بسیار راحت تر کردهاند.
جایگزین هدگیر ارتودنسی چیست؟
امروزه متخصصان در بسیاری از موارد به جای استفاده از وسایل خارج دهانی از پیچ های بسیار ریزی به نام مینی اسکرو یا تاد (TAD) استفاده می کنند. این پیچ ها با بی حسی موضعی داخل استخوان فک کاشته می شوند و دقیقا همان کار لنگرگاه را انجام می دهند بدون اینکه چیزی از بیرون دهان مشخص باشد. با این حال هنوز هم در کیس های ارتوپدی بسیار شدید در سنین خاص هدگیر ارتودنسی بی رقیب است و مینی اسکروها نمی توانند کاملا جای آن را پر کنند.
نکاتی که باید برای حفظ ایمنی کودک رعایت کنید
دستگاه های خارج دهانی وسایل ایمنی هستند اما به شرطی که درست از آن ها استفاده شود. در این خصوص چند نکته مهم وجود دارد که باید به فرزندتان آموزش دهید:
- هرگز با دستگاه بیرون دهانی ورزش نکنید و ندوید.
- موقع درآوردن دستگاه اول حتما کش ها را آزاد کنید و هرگز دستگاه را با زور از دهان نکشید.
- اگر احساس کردید سیم های داخل دهان شل شده اند یا دستگاه به درستی سر جایش نمی نشیند اصلا به آن فشار نیاورید و فورا با مطب تماس بگیرید.
پاسخ به سوالات رایج در خصوص هدگیر ارتودنسی
در یکی دو شب اول ممکن است کودک برای پیدا کردن پوزیشن راحت خواب کمی چالش داشتهباشد. اما خیلی سریع به آن عادت می کند و به راحتی به خواب می رود.
این زمان کاملا به شدت مشکل اسکلتی و میزان همکاری کودک بستگی دارد. اما معمولا این دوره بین ۹ تا ۱۴ ماه طول می کشد.
برای چند شب روند درمان را خراب نمی کند. اما اگر این فراموشی ها تکرار شود استخوان به حالت قبل برمی گردد و تمام زحمات قبلی هدر می رود.
بخش پلاستیکی و پارچه ای را می توانید هفته ای یک بار با آب ولرم و صابون ملایم بشویید اما بخش فلزی فقط نیاز به آبکشی ساده دارد.