بسیاری از ما وقتی دندانی را می کشیم، تصور می کنیم کار تمام شده و آن جای خالی فقط یک حفره کوچک است که شاید دیدهنشود. اما دندانهای شما موجودات زندهای هستند که عاشق جابجایی و پیدا کردن تکیه گاه اند و به محض ایجاد فضا، شروع به تغییر موقعیت می کنند. حرکت دندان ها بعد از کشیدن یک واقعیت بیولوژیک اجتناب ناپذیر است که اگر برایش برنامه نداشتهباشید، می تواند کل نظم دهان و حتی فرم صورت شما را به هم بریزد. در این مقاله می خواهیم خیلی دقیق بررسی کنیم که چرا دندانها بعد از کشیده شدن جابجا می شوند و این اتفاق چه عواقبی برای سلامت شما دارد.
نگاهی گذرا به عواقب و کاربردهای جابجایی دندانها پس از فضای خالی
پیش از اینکه وارد جزییات علمی و بیولوژیک شویم، در این جدول یک نمای کلی از آنچه در دهان شما رخ می دهد آماده کرده ایم تا بدانید نادیده گرفتن جای خالی دندان چه عواقبی دارد.
| موضوع مورد بررسی | تاثیر جابجایی دندان | پیامد اصلی و نهایی |
|---|---|---|
| دندانهای کناری | کج شدن به سمت فضای خالی | ایجاد تله غذایی و پوسیدگی دندانهای سالم |
| دندان فک مقابل | رشد بیش از حد و بیرون زدگی | لقی دندان مقابل و اختلال در جویدن |
| استخوان فک | تحلیل رفتن و کاهش تراکم | پیر شدن چهره و سختی انجام ایمپلنت |
| مفصل فک | فشار نامتقارن و غیرعادی | دردهای مزمن صورت و سردرد |
| نظم دندانها | جابجایی و از دست رفتن خط وسط | نازیبایی لبخند و نیاز به ارتودنسی |
چرا دندانها بعد از کشیدن جابه جا می شوند؟
دندانها با الیاف ظریفی داخل استخوان معلق اند و مدام تحت فشار نیروهای جویدن و زبان قرار دارند. این نیروها دندانها را به سمت جلو و مرکز دهان هل می دهند. تا وقتی همهٔ دندانها سر جایشان هستند، این فشار به صف شدنشان کمک می کند. اما به محض اینکه یک دندان کشیده می شود، این زنجیره پاره می شود و حرکت دندان ها بعد از کشیدن، مثل دومینو شروع می شود. چرا؟ به این دو دلیل:
۱. دندان ها مثل کتاب های قفسه به هم تکیه داده اند
دندان هایتان را مثل یک ردیف کتاب در قفسه تصور کنید. تا وقتی همه کتاب ها کنار هم باشند، صاف می مانند. یکی را بردارید، کتاب های کناری تکیه گاهشان را از دست می دهند و کج می شوند. در دهان هم دندان های مجاور به سمت فضای خالی خم می شوند، ریشه شان از جای اصلی خارج می شود و کارایی جویدن کم می شود. تازه تمیز کردن فاصلهٔ بین دندان کج و دندان سالم بعدی هم سخت می شود و همان دندان سالم هم درگیر پوسیدگی می شود.
۲. حرکت به سمت جلو یا مزیال دریفت
دندان ها یک تمایل ذاتی دارند به اینکه به سمت جلوی دهان جابجایی کنند. این روند در حالت عادی بسیار کند است، اما با خالی شدن یک جای دندان، سرعتش چند برابر می شود. دندان های عقبی به سمت فضای خالی می آیند، به دندانهای جلویی فشار وارد می کنند و نتیجه، شلوغی و درهم رفتگی دندان های جلوست. به همین دلیل خیلی ها چند سال بعد از کشیدن یک دندان عقبی، می بینند دندانهای جلوییشان هم کج شده.
چه مشکلاتی در انتظار کسانی است که جای خالی دندان را رها می کنند؟
خیلی ها فکر می کنند جای خالی دندان فقط یک مشکل ظاهری است و دندانهای کناری نهایتاً کمی کج می شوند. اما ماجرا خیلی جدی تر از این حرف هاست. حرکت دندان ها بعد از کشیدن، زنجیره ای از مشکلات را راه می اندازد که از دهان شروع می شود و تا گوارش، مفصل فک و حتی فرم صورت ادامه پیدا می کند.
۱. تلهٔ میکروبی بین دندانهای کج شده
دندان های کناری که به سمت فضای خالی خم می شوند، زوایایی می سازند که مسواک و نخ دندان به آن نمی رسد. این نقاط پناهگاه باکتری ها می شوند و نتیجه اش پوسیدگی های پنهان، عفونت لثه و بوی بد دهانی است که با مسواک زدن هم از بین نمی رود.
۲. رشد بیش از حد دندان مقابل
دندان ها همیشه دنبال یک رقیب در فک مقابل می گردند. وقتی دندان پایین کشیده می شود، دندان بالایی مانعی برای رشد ندارد و شروع می کند به بیرون زدن از لثه. این یعنی ریشه لخت می شود، دندان به سرما و گرما حساس می شود و در موارد شدید، لق می زند و می افتد.
۳. دردهای مزمن مفصل فک
وقتی جفت شدن دندانها به هم می خورد، ناخودآگاه فقط با یک سمت دهان یا با زاویهٔ غلط می جوید. این فشار نامتقارن، مفصل گیجگاهی-فکی را فرسوده می کند. خیلی از سردردهای صبحگاهی، گردن دردها و درد گوش، ریشه در همین حرکت دندان ها بعد از کشیدن دارند.
۴. تغییر در تلفظ و صحبت کردن
دندانها نقش مهمی در ادای کلمات دارند. با جابه جا شدنشان، نحوهٔ برخورد زبان با دندان عوض می شود و حروفی مثل «س» یا «ف» ممکن است با سوت یا نوک زبانی ادا شوند. این تغییر هرچند کوچک، اعتمادبه نفس را در صحبت کردن کم می کند.
۵. تحلیل استخوان و تغییر فرم صورت
وقتی دندانی نیست، استخوان فک در آن ناحیه دیگر وظیفه ای ندارد و بدن تحلیلش می برد. با آب شدن استخوان، تکیه گاه دندان های کناری سست تر می شود و جابجایی دندانها بعد از کشیدن سرعت می گیرد. نتیجه، چهره ای پیرتر با لب های فرو رفته است.
راه های جلوگیری از حرکت های ناخواسته و مخرب دندانها چیست؟
اگر شما دندانی را کشیده اید و جزو آن دسته افرادی نیستید که برای ارتودنسی نیاز به فضا دارند، باید هر چه سریع تر جلوی حرکت دندان ها بعد از کشیدن را بگیرید. هر چقدر زمان بیشتری بگذرد، دندانها بیشتر کج می شوند و استخوان فک بیشتر تحلیل می رود، که این یعنی درمان های آینده گران تر و سخت تر خواهند بود. با این روش ها می توان جلوی جابجایی دندان بعد از کشیدن را گرفت:
ایمپلنت دندان
بهترین و استانداردترین راه برای متوقف کردن جابجایی دندانها بعد از کشیدن، جایگزینی دندان با ایمپلنت است. ایمپلنت مثل یک ستون محکم در استخوان قرار می گیرد و به دندانهای کناری اجازه نمی دهد که کج شوند. همچنین، ایمپلنت جلوی رشد بیش از حد دندان مقابل را هم می گیرد.
یک مزیت بزرگ دیگر ایمپلنت این است که با تحریک استخوان فک هنگام جویدن، مانع از تحلیل رفتن و کوچک شدن استخوان می شود. در واقع ایمپلنت یک پیام به مغز می فرستد که “اینجا هنوز یک دندان فعال وجود دارد، پس استخوان را نگه دار”.
استفاده از فضا نگهدارها در کودکان
در کودکان، ماجرا خیلی حساس تر است. اگر یک دندان شیری زودتر از موعد به دلیل پوسیدگی کشیده شود، دندانهای دائمی که زیر لثه هستند مسیرشان را گم می کنند. حرکت دندان ها بعد از کشیدن در کودکان باعث می شود فضای لازم برای در آمدن دندان دائمی توسط دندانهای دیگر اشغال شود.
در این شرایط، متخصص ارتودنسی از وسیله کوچکی به نام “فضا نگهدار” استفاده می کند. این قطعه فلزی یا پلاستیکی، جای خالی را تا زمان در آمدن دندان دائمی رزرو می کند و اجازه نمی دهد دندانهای کناری تکان بخورند.
متخصص ارتودنسی چطور از حرکت دندان ها بعد از کشیدن به نفع بیمار استفاده می کند؟
تا اینجا فقط از بدی های این جابجایی گفتیم، اما جالب است بدانید که در دنیای ارتودنسی، ما گاهی تشنه این جابجایی ها هستیم! وقتی دهان بیمار به شدت شلوغ است و دندان ها جای کافی برای صاف شدن ندارند، ما از استراتژی جابجایی دندانها بعد از کشیدن به عنوان یک ابزار قدرتمند استفاده می کنیم.
در این حالت، جابجایی دندانها نه تنها مخرب نیست، بلکه کلید رسیدن به لبخندی زیباست. خب حالا چرا اینکار را می کنیم؟ به این دو دلیل:
1. ایجاد فضا برای دندانهای شلوغ و درهم رفته
در کیس هایی که فک کوچک است و دندان ها مثل مسافران یک اتوبوس شلوغ روی هم سوار هستند، متخصص ارتودنسی دستور خارج کردن یک یا دو دندان (معمولاً پرمولرها) را می دهد. با این کار، فضایی ایجاد می شود و ما با استفاده از سیم و براکت، از پتانسیل حرکت دندان ها بعد از کشیدن استفاده می کنیم تا دندانهای کج را به سمت این فضای خالی هدایت کنیم.
در پایان درمان، دندان ها کاملاً مرتب می شوند و تمام آن جای خالی توسط دندانهای دیگر پر می شود، بدون اینکه حتی یک میلی متر فضای خالی باقی بماند.
2. اصلاح بیرون زدگی لب ها و فرم کلی چهره
گاهی اوقات دندانها خیلی کج نیستند، اما کل مجموعه دندان های جلو به سمت بیرون متمایل شده اند که باعث می شود لب ها هم بیرون زده به نظر برسند و فرد نتواند به راحتی دهانش را ببندد.
در اینجا هم ما با مدیریت حرکت دندان ها بعد از کشیدن، دندان های جلویی را به سمت عقب می کشیم. این کار معجزه می کند؛ نه تنها دندان ها مرتب می شوند، بلکه فرم نیمرخ بیمار به شدت تغییر کرده و لب ها در موقعیت هماهنگ تری قرار می گیرند. در واقع ما از یک پدیده بیولوژیک طبیعی برای مهندسی چهره استفاده کرده ایم.
سوالات متداولی که درباره جابجایی دندانها می پرسند
خیر، معمولاً خارج کردن دندان عقل تاثیر منفی روی بقیه دندان ها ندارد و باعث کج شدن آن ها نمی شود، چون در انتهای قوس فکی قرار دارد و فضای پشت آن خالی است.
بله کاملا اینطور است.
تا حدی بله، اما چون به استخوان متصل نیست، نمی تواند جلوی تحلیل استخوان را بگیرد و به اندازه ایمپلنت در حفظ فضا موفق نیست.
این جابجایی آنقدر آرام اتفاق می افتد که شما هیچ دردی حس نمی کنید. اما در درازمدت باعث کجی دندان ها می شود