شایعات متعددی در فضای مجازی دست به دست می شود که ادعا می کنند کشیدنِ دندان ساختار استخوانی صورت را خراب می کند. در این مقاله می خواهم به عنوان متخصصی که بیش از دو دهه درگیر جابجایی دندان ها و اصلاح روابط فکی هستم، پاسخ علمی به سوال آیا کشیدن دندان برای ارتودنسی باعث گود شدن صورت می شود؟ بدهم.
پاسخ کوتاه به این سوال (کشیدنِ دندان و احتمال فرم چهره)
اگر بخواهم در یک جمله پاسخ دهم: خیر، کشیدنِ دندان در یک طرح درمان اصولی و درست، هرگز باعث گود شدن صورت نمی شود. گود شدن چهره یا فرورفتگی بیش از حد لب ها، زمانی رخ می دهد که تشخیص اولیه اشتباه بوده‌باشد یا متخصص نتواند حرکات دندانی را به دقت کنترل کند.
چرا نباید به هر قیمتی دندان را کشید؟!
ببینید دندان ها نقش تکیه گاه را برای لب ها ایفا می کنند. اگر فردی فضای کافی در فک داشته‌باشد اما به اشتباه دندان بکشد، دندان های جلو بیش از حد به عقب مایل می شوند و زاویه بین بینی و لب بیش از حد باز می شود. این حالت ممکن است چهره را فرورفته یا اصطلاحاً «کاسه‌ای» نشان دهد.
اما در مواردی که با شلوغی شدید (Crowding) یا بیرون زدگی واضح دندان ها روبه رو هستیم، کشیدنِ دندان نه تنها صورت را تخریب نمی کند، بلکه تعادل و زیبایی نیم رخ را به شکل چشمگیری افزایش می دهد.
برای درک بهتر این موضوع، باید ببینیم متخصص ارتودنسی بر چه اساسی تصمیم به کشیدن یا نکشیدن دندان می گیرد.
چرا گاهی مجبور به کشیدن دندان در ارتودنسی می شویم؟
تصور کنید در یک اتاق با ظرفیت ۴ صندلی، بخواهید ۶ صندلی بزرگ را جا دهید. مشخصاً چیدن آن ها کنار هم باعث بی نظمی و بیرون زدگی خواهد شد. استخوان فک برخی افراد نیز همین وضعیت را دارد. طول قوس فکی نسبت به اندازه کل دندان ها کوچک تر است.
در چنین شرایطی، دو راهکار پیش رو داریم:
- یا باید قوس فک را بیش از حد نرمال باز کنیم (که معمولاً باعث بیرون زدگی شدید دندان های جلو و باز ماندن غیرطبیعی لب ها می شود)
- یا باید با کشیدنِ یک یا چند دندان استراتژیک (معمولاً پرمولر یا دندان های آسیاب کوچک)، فضای کافی برای ردیف شدن بقیه دندان ها ایجاد کنیم.
کشیدنِ دندان معمولاً در شرایط زیر ضرورت پیدا می کند:
- شلوغی و نامرتبی بسیار شدید: زمانی که میزان کمبود فضا بیشتر از ۸ تا ۱۰ میلی متر باشد.
- بیرون زدگی شدید لب ها و دندان ها (Bimaxillary Protrusion): حالتی که به دلیل جلو بودنِ دندان ها، لب ها در حالت استراحت بسته نمی شوند.
- ناهماهنگی های شدید بایت و روابط فکی: برای هماهنگ کردن تماس دندان های بالا و پایین در غیاب جراحی فک.
کشیدنِ دندان چه تأثیری بر لب ها و گونه ها می گذارد؟
مهم ترین عاملی که تغییرات صورت را تعیین می کند، ضخامت لب ها و میزان حرکت دندان های قدامی (پیشین) است. لب های بالا و پایین درست روی تاج دندان های قدامی قرار گرفته اند.
اگر دندان های قدامی به اندازه مناسب به عقب بروند، اتفاقاتی که در نیم رخ می افتد عبارت اند از:
- بهبود خط نیم رخ (پروفایل): چانه و بینی برجستگی متناسب تری پیدا می کنند.
- بسته‌شدن راحت تر دهان: تنش عضلانی چانه هنگام بسته نگه داشتنِ دهان از بین می رود.
- حفظ تعادل بافت نرم: زاویه خط لبخند متقارن تر و طبیعی تر به نظر می رسد.
با این حال، اگر کشیدنِ دندان روی بیماری با نیم رخ مقعر (فرورفته) یا دارای لب های بسیار نازک انجام شود، ریسک پیرتر دیده‌شدنِ چهره افزایش می یابد. هنر یک متخصص ارتودنسی باتجربه این است که پیش از اقدام، با استفاده از آنالیزهای سفالومتری دقیق، بافت سخت (استخوان ها) و بافت نرم (پوست و عضلات) را شبیه سازی کند تا بیمار به هیچ وجه دچار فرورفتگی چهره نشود.
لطفا این جدول را مرور بفرمایید
| وضعیت اولیه بیمار | اثر کشیدن دندان در صورت درمان اصولی | نتیجه کشیدن دندان در صورت خطای تشخیص |
|---|---|---|
| دندان های جلوآمده و لب های برجسته | تناسب زیبا در نیم رخ و راحتی بستن دهان | تغییرات بیش از حد عقب رفتگی (نادر) |
| شلوغی شدید بدون بیرون زدگی لب | حفظ موقعیت لب ها و ردیف شدن دندان ها | صاف شدن زاویه لب در صورت مدیریت نادرست فضا |
| لب های باریک و صورت فرورفته | اصلاً نباید کشیده شود (طرح درمان بدون کشیدن) | گود شدن گونه ها، برجسته دیده شدن بینی و چانه |
آیا کشیدنِ دندان برای ارتودنسی باعث افتادگی پوست یا پیری چهره می شود؟
گاهی شنیده‌می‌شود که کشیدنِ دندان باعث خالی شدن بافت زیر گونه ها و شل شدن پوست می شود. باید بدانیم که استخوان گونه و حجم گونه ها توسط استخوان زیگوما و پدهای چربی صورت پشتیبانی می شوند، نه توسط ریشه دندان های آسیاب کوچک.
آنچه ممکن است پس از درمان نامناسب ارتودنسی حس پیری القا کند، نازک تر دیده‌شدنِ لب ها بر اثر عقب رفتگی بیش از اندازه دندان های جلو است. در بیماران دارای زاویه فکی مناسب و افرادی که با روش های نوین تحت درمان قرار می گیرند، حتی جابه جایی دندان ها می تواند افتادگی نامتعادل خط لبخند را درمان کرده و شادابی چهره را افزایش دهد.
راهکارهای جایگزین کشیدنِ دندان چیست؟
امروزه به لطف پیشرفت علم ارتودنسی، در مقایسه با دو دهه گذشته کمتر به کشیدنِ دندان متوسل می شویم. اگر کمبود فضا در حد خفیف یا متوسط باشد، می توانیم از تکنیک های زیر استفاده کنیم:
- توسعه قوس فکی: استفاده از پلاک های مخصوص جهت عریض تر کردن قوس دندانی.
- استریپینگ یا تراش جزئی مینا (IPR): سایش بسیار ظریف و میلی متری بین دندان ها برای باز کردن فضا بدون آسیب به سلامت مینا.
- حرکت دندان ها به عقب (دیستالیزاسیون): انتقال کل دندان های آسیاب به سمت انتهای دهان با کمک مینی اسکروها یا سیستم های شفاف.
یکی از مؤثرترین روش های امروزی، استفاده از الاینرهای شفاف است
ما در کلینیک خود با بهره گیری از لابراتوار اختصاصی الاینر شفاف، روند حرکت تک تک دندان ها را به صورت دیجیتالی و سه بعدی شبیه سازی می کنیم. در درمان ارتودنسی نامرئی، جابجایی های میلی متری دندان ها و نتایج احتمالی آن بر فرم لب ها پیش از شروع درمان بررسی می شود. و در بسیاری از موارد نیاز به کشیدنِ دندان حذف می شود.
اهمیت سن و ارتودنسی پیشگیرانه را نباید فراموش کرد
بخش عمده ای از مواردی که در بزرگسالی نیازمند کشیدنِ دندان یا حتی جراحی فک می شوند، به سادگی در کودکی قابل درمان بودند. استخوان فک در سنین رشد منعطف است. با آغاز به موقع درمان های ارتودنسی کودکان و استفاده از دستگاه های ارتودنسی متحرک، می توان فضای فک را باز کرد تا تمام دندان های دائمی بدون هیچ مشکلی در جایگاه خود رویش پیدا کنند.
مدیریت رشد فک در سنین ۷ تا ۱۰ سالگی باعث می شود فک به اندازه کافی رشد کند و دیگر در آینده نیازی به کشیدنِ دندان نباشد. این موضوع نه تنها از تغییرات ناخواسته ساختار چهره جلوگیری می کند، بلکه هزینه ارتودنسی را نیز در سال های بعدی به شکل چشمگیری پایین می آورد.
حتما با یک متخصص ارتودنسی مشورت کنید
پس تا اینجا به طور کامل سوال آیا کشیدن دندان برای ارتودنسی باعث گود شدن صورت می شود را پاسخ دادیم. به یاد داشته باشید که سلامت و زیبایی فک و صورت فرزندانتان در آینده، ارتباط مستقیمی با تصمیم گیری به موقع در زمان رشد آن ها دارد. توصیه من به عنوان متخصصی با سال ها سابقه این است که ارزیابی وضعیت دندانی و فکی را به سنین بالا موکول نکنید.
با آغاز مشاوره تخصصی ارتودنسی دندان از سنین پایین و انجام ارتودنسی پیشگیرانه، می توانید مسیر رشد فک را اصلاح کرده، مانع از بدتر شدن اختلالات بایت شوید، از نیاز احتمالی به کشیدنِ دندان جلوگیری کنید و هزینه های درمان در آینده را به حداقل برسانید.
چند پرسش رایج درباره کشیدنِ دندان در ارتودنسی
خیر، ریشه دندان عقل در عمق استخوان فک قرار دارد و کشیدنِ آن هیچ تغییری در زاویه گونه، عرض فک یا فرورفتگی بافت بیرونی صورت ایجاد نمی کند.
بر اساس طرح درمان، سن بیمار و بافت استخوانی، متخصص ارتودنسی با استفاده از سیم ها یا الاینرها فضای خالی را معمولاً طی چند ماه تا حداکثر یک سال به طور کامل می بندد.
در بزرگسالان به دلیل کاهش انعطاف پذیری کلاژن پوست، ارزیابی ضخامت لب ها حیاتی تر است. اگر متخصص شرایط بافت نرم و نازک بودن لب را در نظر نگیرد، احتمال نمایان تر شدن تغییرات منفی بیشتر خواهد بود؛ بنابراین دقت تشخیصی دوچندانی لازم است.
