بررسی اهداف ارتودنسی فانکشنال و هرچیزی که باید درباره آن بدانید

یک سری از مشکلات ارتودنسی به دلیل نامنظمی دندان ها است اما بعضی دیگر (که اصطلاحاً به آن ها مشکلات ارتودپدی فکی گفته می شود) ناشی از ناهنجاری های رشدی در فک بالا یا پایین هستند. این مشکلات با کمبود رشد همراه هستند یعنی یکی از فک ها به درستی رشد نکرده یا کند رشد کرده است. درمان این نوع مشکلات در ارتودنسی، استفاده از دستگاه های فانکشنال یا درمان های هدایت کننده رشد فک است. ادامه مقاله را بخوانید تا به طور کامل با ارتودنسی فانکشنال آشنا شوید.

جدول خلاصه کلی ارتودنسی فانکشنال در نگاه

ارتودنسی فانکشنال چیست؟

ارتودنسی فانکشنال یک روش درمانی است که بیشتر به کار بچه‌ ها و نوجوانانی می‌ آید که مشکلشان فقط نامرتبی دندان‌ ها نیست، بلکه موقعیت فک‌ها هم نسبت به هم درست نیست.چطور؟ مثلاً فک پایین عقب‌تر یا جلوتر از حد طبیعی است.

در این روش، به جای آنکه صرفاً دندان‌ها را تکان بدهند، از دستگاه‌ های متحرک یا ثابت خاصی استفاده می‌ شود که با هدایت رشد فک، موقعیت آن را اصلاح می‌ کنند. هدفش این است که فک بالا و پایین در هماهنگی با هم رشد کنند، نه اینکه بعد از کامل شدن رشد، مجبور به درمان‌ های پیچیده‌تر مثل جراحی فک شوند.

درمان با دستگاه های فانکشنال را از چه سنی شروع کنیم؟

بهترین سن برای ارتودنسی فانکشنال همان دورانی است که بدن هنوز در حال رشد است. یعنی حدود ۷ تا ۱۲ سالگی. در این سنین، استخوان‌های فک در حال رشد هستند و میشود با دستگاه‌ های فانکشنال به‌آرامی هدایتشان کرد. متخصص با همین دستگاه‌ ها به جای آنکه منتظر بماند فک در یک موقعیت اشتباه تثبیت شود، جهت رشد را اصلاح میکند.

اگر این پنجرهٔ طلایی از دست برود و فک سفت و تثبیت شود، دیگر با دستگاه فانکشنال نمی‌ شود کاری کرد و احتمالاً درمان‌ های پیچیده‌ تری مثل جراحی فک در بزرگسالی پیشنهاد می‌ شود. پس خلاصه اینکه هرچه زودتر، قبل از اینکه رشد کامل شود و استخوان‌ ها حالت نرم خود را از دست بدهند، نتیجه بهتر و ساده‌ تری می‌گیرید.

برای ارتودنسی فانکشنال از چه دستگاه هایی استفاده می شود؟

به طور کلی ارتودنسی فانکشنال از دو گروه دستگاه اصلی استفاده می‌کند: دستگاه‌های متحرک و دستگاه‌های ثابت. انتخاب بین این دو کاااملاً بستگی به شدت ناهنجاری، سن بیمار و تشخیص متخصص دارد:

دستگاه‌های متحرک فانکشنال

همانطور که از اسمشان هم بر میاید، دستگاه‌ های متحرک را بیمار می‌ تواند از دهان خارج کند. از رایج‌ترین آن‌ ها می‌ توان به موارد زیر اشاره کرد:

توئین بلاک (Twin Block)

از دو بخش مجزا برای فک بالا و پایین ساخته می‌ شود که روی هم سوار میشوند. این دو قطعه طوری طراحی شده‌اند که هر بار دهان بسته می‌ شود، فک پایین را به سمت جلو هدایت می‌ کنند. بین بچه‌ ها محبوب است، چون نسبتاً راحت است و گفتار را کمتر از نمونه‌ های یکپارچه تحت تأثیر قرار می‌دهد.

بیونیتور (Bionator)

یک دستگاه یکپارچه است که فک پایین را جلوتر از موقعیت همیشگی‌ اش نگه می‌ دارد. بیشتر برای اصلاح بیرون‌ زدگی دندان‌ های جلو بالا کاربرد دارد و فشار را روی عضلات و مفصل فک توزیع میکند.

فعال‌ ساز (Activator)

همان‌طور که از اسمش پیداست، عضلات فک و صورت را به کار می‌گیرد. این دستگاه یک‌تکه، هر بار که کودک دهانش را می‌بندد یا سعی می‌کند فک را عقب ببرد، نیرویی برخلاف آن وارد می‌کند و به این ترتیب رشد فک را در مسیر درست هدایت می‌کند.

تنظیم‌ کننده عملکردی فرانکل (Frankel)

رویکرد این دستگاه کمی متفاوت است و بیشتر از آنکه به دندان‌ها فشار بیاورد، با بافت‌های نرم دهان مثل گونه‌ها و لب‌ها سروکار دارد. فرانکل مانند یک سپر پلاستیکی عمل می‌کند که فشار عضلات گونه و لب را از روی دندان‌ها برمی‌دارد و اجازه می‌دهد فک بدون مانع در مسیر طبیعی خود رشد کند.

دستگاه‌های ثابت فانکشنال

زمانی که همکاری بیمار برای استفاده مداوم از دستگاه متحرک سخت باشد یا بیمار در اواخر دوره رشد باشد، از دستگاه‌ های ثابت استفاده می‌ شود. این دستگاه‌ ها به دندان‌ ها متصل می‌ شوند و بیمار نمی‌ تواند آن‌ها را خارج کند:

هربست (Herbst)

یک میلهٔ تلسکوپی فلزی است که از یک طرف به دندان آسیاب بالا و از طرف دیگر به دندان آسیاب پایین متصل می‌شود. این میله فک پایین را در تمام لحظات شبانه‌روز در موقعیت جلوتر نگه می‌دارد و نتیجهٔ کار معمولاً حدود یک سال بعد خودش را نشان می‌دهد.

فورسوس (Forsus)

یک فنر مقاومتی است که به براکت‌ های ثابت وصل می‌ شود و نیروی آرام و پیوسته‌ای برای جلو آوردن فک پایین ایجاد میکند. چون روی براکت سوار می‌ شود، معمولاً همراه با درمان ارتودنسی ثابت به کار می‌ رود.

هزینه دستگاه های فانکشنال چقدر است؟

بسته به اینکه از چه نوع دستگاهی (متحرک یا ثابت) برای درمان استفاده شده، هزینه ارتودنسی فانکشنال متغییر است. شما می توانید برای اطلاع از هزینه این دستگاه ها به صفحه هزینه ارتودنسی در سال 1405 مراجعه کنید.

مدت زمان ارتودنسی فانکشنال چقدر است؟

به طور معمول مدت زمان ارتودنسی فانکشنال نزدیک به یک سال است. که البته بسته به میزان و شدت مشکل، ممکن است کمتر یا بیشتر از 1 سال هم بشود. اگر فرض کنیم که فرزند شما مشکل عقب بودن فک پایین داشته باشد، و مثلا بعد از سن 10 سالگی به متخصص مراجعه کرده باشید، احتمالا تا سن 11 سالگی، مشکل تقریبا به طور کامل برطرف شده و فک جلو میاید.

طی این مدت زمان، نه تنها فک جلو میاید، بلکه نیم رخ کودک بهتر شده، فضای کافی برای دندان هایش ایجاد می شود و اغلب مشکلات او برطرف خواهند شد. حالا اگر کودک شما مشکل نامنظمی دندانی هم داشته باشد، معمولا ارتودنسی ثابت برایش در نظر گرفته می شود.