جراحی فک یا ارتوگناتیک
انواع ارتودنسی مقالات دکتر درویش پور 14 نظر کاربران 22 شهریور 1399

اگر این مشکلات را دارید نیازمند جراحی فک یا ارتوگناتیک هستید

جراحی فک یا ارتوگناتیک (ORTHOGNATHIC SURGERY) عملی است که برای اصلاح ناهنجاری های فکی انجام می گیرد. اصطلاح”ارتوگناتیک” از کلمه ی یونانی “orthos”  به معنای صاف کردن و “gnathic” به معنای فک می باشد. از این رو اصطلاح ارتوگناتیک به معنای “صاف کردن فک” می باشد. در دنیای پزشکیِ امروز، این اصطلاح به طور مشخصی در مورد درمان به وسیله ی جراحی با هدف صاف کردن و تنظیم مجدد انحراف فک صحبت می کند. در این مقاله به طور کامل با این جراحی و آنچه قبل، حین و بعد از آن رخ می دهد آشنا خواهید شد.


اصلاح چه مشکلاتی نیازمند جراحی فک است؟

جراحی ارتوگناتیک زمانی انجام داده می شود که مشکل جدی استخوانی و عدم هماهنگی فکین باعث ایجاد مشکلات زیادی برای بیمار شده باشد و زندگی روزمره او را با دشورای و خطراتی مواجه کرده باشد. به دنبال موارد زیر ممکن است بیمار نیاز به انجام عمل جراحی اتوگناتیک داشته باشد:

  • نقایص مادرزادی مربوط به استخوان های فک
  • درد مزمن فک یا درد مزمن مفصل فک (TMJ)
  • تنفس دهانی غیر ارادی
  • ناتوانی در روی هم آوردن لب ها
  • ضربه و آسیب به فک یا صورت
  • اپن بایت (فاصله ی بین دندان های بالا و پایین وقتی که دهان بسته است)
  • فک بیرون زده
  • عقب رفتگی فک پایین و چانه
  • تومور فکی و آسیب شناسی موثر بر روی فک
  • عدم تقارن صورت از روبرو و پهلو
  • ناراحتی در جویدن و گاز زدن
  • آپنه ی انسدادی خواب( این مشکل به وسیله ی مشکلات تنفسی هنگام خواب تشخیص داده می شود به عنوان مثال خر و پف یا خرناس کشیدن هنگام خواب)
  • ساییده شدن بیش از حد دندانها
  • خشک شدن دهان ناشی از تنفس دهانی مزمن.

ارتودنسی قبل از جراحی فک

در اغلب موارد لازم است که قبل از جراحی به یک متخصص ارتودنسی مراجعه کنید تا دستگاه های ثابت ارتودنسی را روی دندان ها متصل کند. بریس ارتودنسی (همان دستگاه ها) را معمولا 12 تا 18 ماه قبل از جراحی باید در نظر گرفت تا دندان ها آماده جراحی فک شوند. به انجام ارتودنسی دندان و جراحی ارتوگناتیک با هم اصطلاحا ارتوسرجری گفته می شود.

انواع روش ارتودنسی قبل از جراحی فک عبارتند از:

  • ارتودنسی ثابت فلزی، لینگوال، دیمون
  • ارتودنسی نامرئی مانند براکت سرامیکی
  • ارتودنسی متحرک مانند پلاک هاش شفاف اینویزیلاین

برای انجام عمل ارتوگناتیک چه آمادگی هایی نیاز است؟

  1. آمادگی برای جراحی فک معمولا نیاز به یک دوره ی مقدماتی 9 تا 14 ماهه برای درمان ارتودنسی خواهد داشت. این نکته باید تاکید شود که متخصص ارتودنسی جزء جدایی ناپذیر برای یک درمان موفقیت آمیز است. ابزارهای ارتودنسی دندان قبل از جراحی برداشته نمی شوند و در واقع در طول فرآیند جراحی به جراح کمک می کنند.
  2. علاوه بر این، یک دوره ارتودنسی بعد از جراحی نیز وجود دارد. که برای افراد مختلف متفاوت است. قبل از جراحی، از سر و صورت بیمار رادیو گرافی استاندارد گرفته می شود تا جهت و میزان تغییر کاملا مشخص شود.
  3. سپس پلن جراحی که باید روی فک بیمار انجام شود ابتدا از روی نمونه ای که از قبل شبیه سازی شده است برنامه ریزی می شود تا مشخص شود عمل چگونه باید پیش برود. بعد از مشخص شدن نتیجه عمل جراحی اصلی انجام می شود.

جراحی فک در چه محلی انجام داده می شود؟

جراحی ارتوگناتیک فرآیندی است که معمولا در بیمارستان انجام می شود و نیاز است حدودا 1 روز پس از جراحی در بیمارستان بستری باشید.


انواع عمل جراجی ارتوگناتیک چیست و چگونه انجام داده می شوند؟

به طور کلی ما 3 نوع عمل جراحی فک داریم. عمل ارتوگناتیک فک بالا، پایین و عمل چانه. یا ترکیبی از این 3 مورد. در ادامه با نحوه انجام این 3 روش جراحی آشنا خواهید شد.


عمل جراحی فک بالا یا استئوتومی فک بالا

عمل جراحی بر روی فک بالا یا (ماگزیلا) به این شکل است که استخوان فک بالا از هر دو طرف (درست زیر دندان های آسیاب) برش داده شده تا جراح بتواند استخوان فک را در جهات بالا، پایین، عقب و جلو جابجا کند. پس از اینکه فک بالا با فک پایین هماهنگ شد با پیچ و پلاک فیکس و ثابت می شود.

این جراحی برای برطرف کردن مشکلات زیر کاربرد دارد:

  • عقب رفتگی فک بالا
  • کراس بایت
  • ازدحام دندان یا کوچکی فک بالا
  • اپن بایت
  • کاهش رشد صورت در بخش میانی آن

عمل جراحی فک پایین (استئوتومی فک پایین)

مشابه عمل فک بالا، در این روش هم فک در جایی بریده می شود (برش ایجاد شده روی استخوان فک پایین از محل دندان آسیاب زده می شود) سپس با یک فضای کم با پیچ و پلاک به هم متصل می شود تا بخش خالی با استخوان سازی پر شود. استئوتومی فک پایین می تواند به طور معمول برای اصلاح مشکلات زیر کاربرد دارد:

  • آندربایت متسوط تا شدید (عقب رفتگی فم پایین)
  • جلوزدگی فک بالا یا اوربایت

جراحی چانه (ژنیوپلاستی)

جراحی ژنیوپلاستی معمولا برای اصلاح کوچکی فک یا کوچک بودن فک در نظر گرفته می شود. معمولا کسانی که چانه کوچی دارند دارای یک فک عقب رفته و کوچک هستند. طی این عمل، فک پایین جلو می آید تا مشکل برطرف شود. جراح فک، در این روش، استخوان را بریده و  کمی جلو می کشد. و سپس دو طرف بخش کات شده را با کمک پیچ و پلاک ارتوپدی به هم متصل می کند. فک به مرور زمان رشد کرده و فضای خالی با بافت استخوانی پر می شود.


آنچه در دوران نقاهت عمل جراحی فک در انتظار شما است

امروزه پیشرفت تکنولوژی این امکان را به وجود آورده است که عمل جراحی فک از داخل دهان و به صورت آندوسکوپی انجام شود. در نتیجه جای زخمی بر جای نخواهد ماند. در گذشته افرادی که عمل جراحی فک را انجام می دادند معمولا به مدت 7 هفته دندان هایشان با سیم بسته می شد تا استخوان ها جوش بخورند. در این مدت بیماران نمی توانستند دهانشان را باز کنند.

  • اگر با بیماران چند دهه قبل صحبت کرده باشید، متوجه می شوید که یکی از بزرگترین ناراحتی های آنها بعد از عمل جراحی ارتوگناتیک ،بسته شده دندان هایشان با سیم بوده است. آنها مجبور بودند این کار را انجام بدهند. اما امروزه بسته شدن دندان به وسیله سیم به ندرت انجام می شود.
  • در روش های جراحی نوین برای ثابت نگهداشتن فک از پیچ و پلیت هایی استفاده می شود که به بیماران  این امکان را می دهد تا بتوانند تقریبا بلافاصله بعد از عمل حرکات فک خود را دوباره از سر بگیرند. به عنوان مثال صحبت کردن، خمیازه کشیدن و سرفه کردن کارهایی است که بعد از عمل با احتیاط میتوان انجام داد.
  • بیماران بعد از عمل جراحی فک باید در رژیم غذایی خود به مدت حداقل 6 هفته فقط غذاهای نرم و آبکی (مانند پوره ی سیب زمینی ،تخم مرغ نیمرو ، سوپ و … ) را بگنجانند تا بهبود استخوان های فک بدون فشار انجام شود.

برای انجام عمل جراحی ارتوگناتیک باید به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

جراحی فک به منظور اصلاح انحراف فک باید توسط یک جراح فک و صورت یا (maxillofacial surgeon) انجام شود. این پزشک تنها متخصصی و جراحی است که برای درمان بافت استخوانی و بافت نرم ناحیه صورت واجد شرایط است و آموزش های لازم را گذرانده است. اما معمولا بدون یک متخصص ارتودنسی باتجربه، هیچ بیماری عمل نمیشود زیرا مشکلات مربوط به شلوغی و نامربت بودن دندان ها نیز باید توسط این متخصص برطرف شوند.


خطرات و عوارض عمل جراحی فک کدامند؟

جراحی فک عموماً در صورت انجام توسط یک جراح فک و صورت با تجربه (و اغلب با همکاری یک متخصص ارتودنسی خوب) بی خطر است. اما چنانچه توسط یک جراح کم تجربه و غیرمسئول انجام داده شود ممکن است خطراتی به همراه داشته باشد. برخی از خطرات جراحی ارتوگناتیک عبارتند از:

  • خونریزی
  • شکل گیری عفونت
  • ایجاد آسیب عصبی به عروق عصبی صورت و گردن
  • احتمال شکستگی یکی از فک ها
  • برگشت فک به جالت سابق (شکست جراحی فک)
  • ایجاد مشکلات بایت
  • احتمال نیاز به انجام دوباره عمل یا نیاز به بیش از یک عمل
  • احتمال نیاز به درمان ریشه دندان برای یک یا بیش از یک دندان
  • از دست دادن بخشی از فک

و عوارضی که پس از جراحی ، ممکن است تجربه کنید شامل موارد زیر می شوند:

  • درد و تورم در محل عمل
  • مشکلات مربوط به غذا خوردن یا حتی نوشیدن مایعات که البته میتوان به راحتی با این مشکل کنار آمد و آن را برطرف کرد.
  • طولانی شدن دوره ریکاوری بعد از عمل ارتوگناتیک

نتایج عمل جراحی ارتوگناتیک به چه صورت است؟

اصلاح و تراز کردن انحراف فک و دندان با جراحی فک می تواند نتایج قابل توجهی به دنبال داشته باشد. برخی از مهمترین تغییراتی که میتوان بعد از این عمل شاهد بود عبارتند از:

  • متعادل شدن هر دو طرف صورت
  • بهبود عملکرد دهان، دندان و فک حین خوردن غذا
  • افزایش و بهبود کیفیت خواب و تنفس و درمان آپنه خواب
  • بهبود گفتار و ادای صحیح کلمات

سایر نتایج این جراحی عبارتند از:

  • بهبود ظاهر کلی صورت و بدن
  • افزایش چشمگیر اعتماد به نفس در افراد