وقتی حرف از ارتودنسی می شود، همه به فکر دندان های کج می افتند. اما گاهی مشکل از جای دیگری آب می خورد. کجا؟ جایی پشت بینی، به اسم لوزه سوم. این بافت کوچک اگر بیش از حد بزرگ شود، راه تنفس بینی را می بندد و کودک ناچار می شود از دهان نفس بکشد. تنفس دهانی نیز در طولانی مدت فرم فک و صورت را تغییر می دهد و حتی می تواند درمان ارتودنسی را بی اثر کند. در این مقاله می خواهیم ببینیم تاثیر لوزه سوم بر ارتودنسی چیست و چرا باید قبل از شروع درمان جدی گرفتهشود.
خلاصه ای از آنچه باید درباره رابطه لوزه سوم و ناهنجاری های فکی بدانید
پیش از اینکه وارد بحث های تخصصی شویم، در این جدول یک نمای کلی در خصوص تاثیر لوزه سوم بر ارتودنسی را با هم مرور کنیم:
| موضوع مورد بررسی | تغییرات ناشی از بزرگ شدن لوزه سوم | نتیجه نهایی در لبخند و چهره |
|---|---|---|
| نحوه تنفس | مسدود شدن مسیر بینی و اجبار به تنفس دهانی | خشکی دهان و افزایش خطر پوسیدگی |
| موقعیت زبان | پایین آمدن زبان از سقف دهان برای باز شدن راه هوا | تنگ شدن فک بالا و کمبود فضا برای دندان ها |
| فرم صورت | افزایش رشد عمودی فک پایین | ایجاد صورت کشیده و باریک (قیافه لوزه ای) |
| وضعیت دندان ها | ایجاد فاصله بین دندان های بالا و پایین | بروز مشکل اپن بایت (باز ماندن دهان) |
| پایداری درمان | بازگشت دندان ها به حالت کج بعد از ارتودنسی | شکست درمان ارتودنسی در صورت عدم جراحی لوزه |
لوزهٔ سوم چیست و چرا می تواند نتایج ارتودنسی را تحت تاثیر قرار دهد؟
لوزهٔ سوم یک بافت دفاعی کوچک پشت بینی است که در کودکی نقش محافظ را دارد. اما گاهی بر اثر حساسیت یا عفونتهای پشتسرهم، بیش از حد بزرگ میشود و راه تنفس از بینی را میبندد. کودک ناچار میشود دهانش را باز بگذارد تا نفس بکشد. همین عادت ساده، تعادل فشار هوا و عضلات را به هم میزند و دیگر فک و دندانها نمیتوانند درست رشد کنند. نتیجه، شروع یک دردسر بزرگ برای فرم صورت و لبخند است.
تنفس دهانی چطور فک و صورت را تغییر می دهد؟
بگذارید ساده بگویم: وقتی بچه از دهان نفس میکشد، زبانش میافتد پایین. زبان اما در حالت عادی مثل یک نگهدارنده عمل میکند و سقف دهان را از داخل باز نگه میدارد. وقتی این تکیهگاه برداشته شود، فک بالا از دو طرف جمع میشود و باریک میماند. نتیجه، فکی است که فضای کافی برای دندانها ندارد و دندانها کج درمیآیند. فک پایین هم بهجای رشد افقی، رو به پایین متمایل میشود و چهره حالت کشیده (و افتاده) پیدا میکند. تمام این اتفاقها از همان نفس کشیدن ساده از دهان شروع میشود.
مقایسه وضعیت فک در تنفس بینی و تنفس دهانی
برای اینکه بحث تاثیر لوزه سوم بر ارتودنسی را بهتر درک کنید این جدول مقایسهای را ملاحظه بفرمایید:
| پارامتر | تنفس صحیح از راه بینی | تنفس غلط از راه دهان (ناشی از لوزه سوم) |
|---|---|---|
| موقعیت زبان | چسبیده به سقف دهان (پهن کننده طبیعی) | افتاده در کف دهان (ایجاد تنگی فک) |
| فشار گونه ها | خنثی شده توسط قدرت زبان | فشار مستقیم و مداوم که فک را باریک می کند |
| جهت رشد فک | رو به جلو و متناسب | رو به پایین و عقب (صورت دراز) |
| نحوه جفت شدن دندان ها | دندان ها کاملاً روی هم قرار می گیرند | ایجاد فاصله (اپن بایت) و جلو آمدگی دندان های بالا |
قیافه لوزه ای یا آدنوئید فیس چه ویژگی هایی دارد؟
به صورتی که در اثر بزرگ شدن لوزه سوم تغییر شکل دادهاست، “چهره آدنوئیدی” می گویند. اگر لوزه سوم در سنین رشد (قبل از بلوغ) درمان نشود، تغییراتی در صورت ایجاد می کند که حتی با ارتودنسی هم به سختی اصلاح می شوند.
لیست ویژگی های ظاهری کودکانی که دچار این مشکل هستند شامل موارد زیر است:
- کشیده و باریک شدن بیش از حد صورت
- لب های همیشه خشک و ترک خورده به دلیل عبور هوا
- تیره شدن زیر چشم ها و بی حال به نظر رسیدن چهره
- عقب رفتن چانه و ضعیف به نظر رسیدن فک پایین
- دیده شدن بیش از حد لثه ها هنگام لبخند زدن (لبخند لثه ای)
- سوراخ های بینی باریک و جمع می شوند چون از آن ها استفاده نمی شود
اگر این نشانه ها را در فرزندتان می بینید، شک نکنید که تاثیر لوزه سوم بر ارتودنسی، آینده او را تحت الشعاع قرارمی دهد و باید هرچه سریع تر فکری به حال مسیر تنفس او بکنید.
چرا ارتودنسی بدون درمان لوزهٔ سوم اشتباه است؟
بعضی والدین اصرار دارند فقط دندان ها را سیم کشی کنیم و با لوزه کاری نداشته باشیم. اما این کار مثل آب در هاون کوبیدن است. تا وقتی بچه با دهان باز نفس می کشد، عضلات دهان درست کار نمی کنند.
ما دندان ها را ردیف می کنیم، ولی به محض باز کردن بریس ها، فشار زبان و هوای دهانی دوباره همه چیز را برمی گرداند به حال اول. برای ماندگاری نتیجه، اول باید علت را برطرف کرد، بعد سراغ مرتب کردن دندان ها رفت.
چرا در این خصوص؛ همکاری متخصص ارتودنسی با پزشک گوش و حلق و بینی مهم است
ما در درمان های امروزی (مخصوصا پیرامون تاثیر لوزه سوم بر ارتودنسی ) تنها تصمیم نمی گیریم. اگر در معاینه ببینم راه تنفسی بچه مسدود است، اول او را به متخصص گوش و حلق و بینی ارجاع می دهم. ایشان بررسی می کند که لوزهٔ سوم باید جراحی شود یا دارودرمانی شود. وقتی راه بینی باز شد، نوبت من می رسد که خرابی های واردشده به فک را جبران کنم. این کار تیمی، تنها راه خنثی کردن تأثیر لوزهٔ سوم بر ارتودنسی است.
بعد از رفع لوزه سوم چه می کنیم؟
وقتی راه تنفس باز شد، درمان را در دو مرحله شروع می کنیم. اول با دستگاه های پهن کننده (اکسپندر) فک بالا را باز می کنیم تا جا برای دندان ها درست شود. بعد در سن بالاتر، با براکت دندان ها را منظم و تراز می کنیم. اگر لوزه به موقع درمان شود، مرحلهٔ اول خیلی ساده تر می گذرد و شاید دیگر نیاز به سیم کشی طولانی نباشد.
بزرگسالان هم باید نگران این مساله باشند؟
لوزه سوم معمولاً بعد از بلوغ کوچک می شود، اما اثراتی که روی استخوان می گذارد از بین نمی رود. خیلی از بزرگسالانی که چانهٔ عقب یا صورت کشیده دارند، در کودکی مشکل تنفسی درمان نشدهِ داشتهاند. در این سن دیگر با دستگاه ساده نمی شود استخوان را جا به جا کرد و معمولاً جراحی فک لازم می شود.
بنابراین برای کاهش تاثیر لوزه سوم بر ارتودنسی، توصیه می کنیم بچه ها را در ۷ سالگی معاینه کنید، تا بعداً مجبور به جراحی های سنگین نشوند.
اقدامات مراقبتی و تمریناتی برای تغییر عادت تنفس دهانی چه هستند؟
حتی بعد از جراحی لوزه، ممکن است کودک باز هم از روی عادت با دهان باز نفس بکشد. مغز او سال ها یاد می گیرد که اینطور هوا بگیرد. در این مرحله، والدین باید به فرزندشان کمک کنند تا دوباره تنفس بینی را یاد بگیرد.
- تشویق کودک به بستن لب ها در هنگام تماشای تلویزیون یا مطالعه
- انجام تمرینات عضلانی صورت (میوفانکشنال تراپی) تحت نظر متخصص
- چک کردن مداوم وضعیت خواب کودک و اطمینان از بستهبودن دهان
- درمان آلرژی های فصلی که ممکن است باعث گرفتگی دوباره بینی شوند
تغییر این عادت به اندازه خود درمان ارتودنسی اهمیت دارد تا تاثیر لوزه سوم بر ارتودنسی به طور کامل از بین برود و استخوان ها در محیطی نرمال به رشد خود ادامه دهند.
نقش زمان در خنثی کردن تاثیر لوزه سوم بر ارتودنسی چیست؟
در این ماجرا، زمان واقعا طلاست. هر سالی که کودک با لوزه بزرگ و تنفس دهانی بگذراند، استخوان فکش یک قدم به سمت ناهنجاری می رود.
بهترین سن برای اصلاح، ۷ تا ۱۰ سالگی است؛ چون استخوان های صورت هنوز نرم و شکل پذیرند. اگر توی همین بازهٔ طلایی متوجه تأثیر لوزهٔ سوم شوید و درمان را شروع کنید، بچه را از یک عمر مشکل نجات دادهاید. اما اگر صبر کنید تا بلوغ تمام شود، دیگر اصلاح بدون جراحی ممکن نیست.
خلاصه اینکه …
لوزهٔ سوم کوچک است، اما اثر بزرگی روی لبخند و چهره فرزندتان می گذارد. اگر می بینید با دهان باز می خوابد، خروپف می کند یا دندان هایش کج درآمده، فقط به دندان ها نگاه نکنید؛ راه نفسش را هم بررسی کنید.
ما در کلینیک هایمان فقط دندان ها را نمی بینیم، بلکه کل سیستم تنفسی و عضلانی را بررسی می کنیم تا لبخندی ماندگار و متناسب با سلامت کلی بدن بسازیم. در نهایت یادتان باشد که تشخیص به موقع، تفاوت بین یک درمان موفق و یک عمر حسرت است.
پاسخ به سوالات رایج در خصوص تاثیر لوزه سوم بر ارتودنسی
اگر تنفس دهانی دائمی هست، بله. بدون باز شدن راه بینی، تاثیر لوزه سوم بر ارتودنسی نتیجه را برگشت پذیر می کند.
گاهی کجی های خفیف بهتر می شوند، اما برای ردیف شدن دقیق معمولاً ارتودنسی لازم است.
فک را پهن می کند، ولی اگر عادت تنفس دهانی بماند، تاثیر لوزه سوم بر ارتودنسی دوباره فک را تنگ می کند.
بین ۵ تا ۸ سالگی، تا از تغییر شکل استخوان های صورت پیشگیری شود.