در بیماری لثه پیشرفته (پریودنتیت)، معمولاً ابتدا باید بیماری لثه کنترل و تثبیت شود و سپس ارتودنسی آغاز شود. البته نه این که حتماً منتظر بمانید تا لثه صد در صد به حالت اولیه برگردد. دلیل این ترتیب ساده است چون نیروهای ارتودنسی روی استخوانی که قبلاً دچار تحلیل است (بیمار است)، به جای اصلاح دندان ها، می تواند باعث تشدید تحلیل استخوان و حتی لق شدن یا افتادن دندان شود.
در ادامه درباره ترتیب درمان ارتودنسی و بیماری لثه، مراحل دقیق آن، و این که آیا اصلاً می شود این دو درمان را هم زمان پیش برد یا نه را به طور کامل توضیح می دهیم.
چرا رعایت ترتیب درمان ارتودنسی و بیماری لثه بسیار مهم است؟
برای درک این موضوع، باید بدانید ارتودنسی چطور کار می کند. ببینید براکت ها و سیم ها با ایجاد فشار استاندارد روی دندان، باعث تحلیل تدریجی استخوان در یک سمت و بازسازی آن در سمت دیگر می شوند تا دندان به آرامی جابه جا شود. این فرایند در یک استخوان سالم، کاملاً ایمن و قابل پیش بینی است.
اما در پریودنتیت، بخشی از استخوان نگهدارنده دندان از قبل تحلیل می رود و بافت اطراف دندان ملتهب و ضعیف است. اگر در چنین شرایطی نیروی ارتودنسی به دندان وارد شود، به جای حرکت مورد انتظار، ممکن است باعث تحلیل بیشتر استخوان، افزایش لقی دندان، و در موارد شدید، از دست رفتن کامل دندان شود. به همین دلیل، پیش از هرگونه اقدام ارتودنسی، وضعیت لثه و استخوان باید به یک سطح ایمن رسیدهباشد.
مرحله اول باید کنترل و تثبیت پریودنتیت باشد
اولین و مهم ترین گام، رسیدگی به بیماری لثه توسط پریودنتیست (متخصص لثه) است، نه متخصص ارتودنسی. این مرحله معمولاً شامل موارد زیر است:
- جرم گیری عمقی و بروساژ (Scaling & Root Planing): برای پاک سازی پلاک و جرم زیر خط لثه و کاهش التهاب
- کنترل عفونت باکتریایی: در صورت نیاز، با آنتی بیوتیک موضعی یا خوراکی
- جراحی های ترمیمی در موارد شدیدتر: مانند جراحی فلپ برای پاک سازی عمیق تر پاکت های پریودنتال و ترمیم آسیب استخوانی
نکته مهم این جاست که «تثبیت» به این معنا نیست که لثه باید صد در صد به حالت سالم اولیه برگردد. بلکه هدف دست یابی به وضعیتی است که پیشرفت بیماری متوقف و التهاب فعال کنترل شدهباشد. تشخیص این که آیا این مرحله به اندازه کافی طی شده(یا نه)، بر عهده پریودنتیست است (نه تصمیم شخصی بیمار یا حتی ارتودنتیست).
آیا ارتودنسی همزمان با درمان لثه پیشرفته ممکن است؟
خبر خوب این است که بعد از عبور از فاز حاد بیماری و تثبیت اولیه، در بسیاری از موارد ارتودنسی همزمان با درمان لثه پیشرفته قابل انجام است؛ به این معنا که لازم نیست بیمار منتظر بهبودی کامل و نهایی لثه بماند. با این حال، این هم زمانی شرایط خاص خودش را دارد:
- درمان باید تحت نظارت مشترک پریودنتیست و ارتودنتیست پیش برود
- فواصل ویزیت کنترل لثه در طول دوره ارتودنسی باید کوتاه تر و منظم تر باشد
- نیروهای ارتودنسی معمولاً ملایم تر و با سرعت کمتری نسبت به بیماران با لثه سالم اعمال می شوند
- در صورت مشاهده هرگونه علامت التهاب فعال یا لقی جدید دندان، درمان ارتودنسی باید موقتاً متوقف شود
به عبارت دیگر، هم زمانی این دو درمان امکان پذیر است، اما نیازمند هماهنگی دقیق بین دو متخصص و پایش مداوم است؛ نه اقدامی که بدون این هماهنگی انجام شود.
خب اگر این ترتیب رعایت نشود چه اتفاقی می افتد؟
نادیدهگرفتن توالی صحیح درمان واقعا می تواند عواقب جدی داشتهباشد:
- تحلیل سریع تر استخوان: نیروی ارتودنسی روی استخوان بیمار، تخریب را تشدید می کند
- افزایش لقی و افتادن دندان: در پریودنتیت شدید، همین موضوع بزرگ ترین ریسک محسوب می شود
- شکست کلی درمان ارتودنسی: حتی اگر دندان ها موقتاً صاف شوند، بدون بستر استخوانی سالم، نتیجه پایدار نخواهد بود
- نیاز به درمان های تهاجمی تر در آینده: مانند جراحی های ترمیمی پیچیدهتر یا حتی کشیدن دندان
به همین دلیل، حتی اگر عجله برای شروع ارتودنسی وجود داشته باشد، رعایت ترتیب صحیح در بلندمدت هزینه و زمان کمتری خواهد داشت.
چه علائمی می گویند لثه هنوز مهیای ارتودنسی نیست؟
قبل از مراجعه برای شروع ارتودنسی، توجه به این علائم می تواند کمک کنندهباشد:
- خونریزی مداوم لثه هنگام مسواک زدن یا حتی بدون تحریک
- لقی محسوس در یک یا چند دندان
- تحلیل قابل توجه استخوان که در رادیوگرافی دندانپزشکی مشخص می شود
- تورم، قرمزی یا بوی بد دهان که با درمان های اولیه بهبود پیدا نمی کند
اگر هرکدام از این علائم را دارید، پیش از هرگونه اقدام برای ارتودنسی، حتماً باید نزد پریودنتیست ارزیابی شوید.
در خصوص ترتیب درمان ارتودنسی و بیماری لثه جمع بندی کنیم؟
در پریودنتیت پیشرفته، ترتیب درمان اهمیت زیادی دارد: ابتدا باید بیماری لثه کنترل و تثبیت شود، سپس ارتودنسی با هماهنگی و نظارت مشترک پریودنتیست و ارتودنتیست آغاز گردد. این تصمیم که آیا وضعیت لثه برای شروع ارتودنسی آمادهاست یا خیر، یک تصمیم تخصصی و مشترک است. یعنی چیزی نیست که بتوان بدون معاینه دقیق مشخص کرد.
اگر به بیماری لثه پیشرفته مبتلا هستید و به فکر ارتودنسی هم افتادهاید، بهترین قدم ،اول مشورت هم زمان با یک پریودنتیست و یک ارتودنتیست باتجربه است.
پاسخ به سوالات رایج در خصوص ترتیب درمان ارتودنسی و بیماری لثه پیشرفته
خیر، ابتدا باید بیماری لثه کنترل و تثبیت شود، سپس ارتودنسی آغاز شود.
چون نیروی ارتودنسی روی استخوان تحلیل رفته و ملتهب، باعث تشدید تحلیل و لق شدن دندان می شود.
بله، بعد از تثبیت اولیه بیماری، با نظارت مشترک پریودنتیست و ارتودنتیست و اعمال نیروهای ملایم تر امکان پذیر است.
خونریزی مداوم لثه، لقی دندان، تحلیل استخوان در رادیوگرافی، و تورم یا قرمزی لثه.
تحلیل سریع تر استخوان، افزایش لقی، از دست رفتن دندان، و شکست کلی درمان ارتودنسی.