اگر یکی از دندان هایتان قبلاً عصب کشی شده و حالا به ارتودنسی نیاز دارید، احتمالاً اولین نگرانی تان این است که نکند حرکت دادن این دندان به ریشه آن آسیب بزند. خبر خوب این است که ارتودنسی با دندان عصب کشی شده در بسیاری از افراد کاملاً امکان پذیر است و درمان ریشه، لزوماً مانعی برای شروع ارتودنسی محسوب نمی شود.
دندانی که عصب کشی شده هنوز یک دندان طبیعی است و ریشه آن همچنان در استخوان فک قرار دارد. چیزی که در درمان ریشه از بین می رود، پالپ داخل دندان است؛ نه خود ریشه و نه بافت های نگهدارنده اطراف آن. بنابراین اگر دندان از نظر ریشه، استخوان و لثه شرایط مناسبی داشته باشد، می توان آن را با نیروهای کنترل شده ارتودنسی جابه جا کرد.
البته یک تفاوت مهم وجود دارد. دندان درمان ریشه شده ممکن است به دلیل پوسیدگی قبلی، شکستگی یا درمان های ترمیمی متعدد، ضعیف تر از یک دندان سالم باشد. به همین دلیل، قبل از شروع درمان باید وضعیت آن بررسی شود.
آیا دندان عصب کشی شده حرکت می کند؟
بله. این تصور که دندان عصب کشی شده دیگر قابلیت حرکت ندارد، درست نیست.
حرکت ارتودنسی بیشتر به بافت های اطراف ریشه مربوط است، نه عصب داخل دندان. وقتی نیروی مناسب به دندان وارد می شود، رباط پریودنتال و استخوان اطراف ریشه به تدریج بازسازی می شوند و دندان به سمت موقعیت جدید حرکت می کند. چون درمان ریشه، رباط پریودنتال را از بین نمی برد، دندان همچنان می تواند تحت درمان ارتودنسی قرار بگیرد.
پس ارتودنسی با دندان عصب کشی شده از نظر بیولوژیک امکان پذیر است؛ مسئله اصلی این است که آیا خود دندان قبل از شروع درمان، شرایط مناسبی دارد یا نه.
آیا عصب کشی قبلی مشکلی ایجاد می کند؟
خود عصب کشی معمولاً مشکل اصلی نیست. چیزی که برای متخصص ارتودنسی اهمیت دارد، کیفیت درمان ریشه و وضعیت بافت های اطراف دندان است.
اگر درمان ریشه به درستی انجام شده باشد و اطراف انتهای ریشه نشانه ای از التهاب یا عفونت وجود نداشته باشد، معمولاً می توان دندان را وارد طرح درمان کرد. اما اگر دندان هنوز عفونت فعال داشته باشد، درد یا تورم ایجاد کند، یا در رادیوگرافی ضایعه ای در اطراف ریشه دیده شود، ابتدا باید مشکل آن برطرف شود.
به زبان ساده، قرار نیست چون یک دندان قبلاً عصب کشی شده، آن را از ارتودنسی کنار بگذاریم. اول باید مطمئن شویم دندان سالم و قابل اتکاست، بعد برای حرکت دادن آن برنامه ریزی کنیم. این مهم ترین اصل در ارتودنسی با دندان عصب کشی شده هست.
قبل از ارتودنسی چه چیزی بررسی می شود؟
- قبل از شروع درمان، ارتودنتیست معمولاً وضعیت دندان های درمان ریشه شده را در کنار سایر دندان ها بررسی می کند. رادیوگرافی می تواند اطلاعات مهمی درباره طول و شکل ریشه، استخوان اطراف آن و وضعیت انتهای ریشه بدهد.
- وضعیت ترمیم یا روکش دندان هم اهمیت دارد. اگر قسمت زیادی از تاج دندان از بین رفته باشد، ممکن است ابتدا به ترمیم مناسب نیاز داشته باشد تا دندان توان تحمل نیروهای ارتودنسی را داشته باشد.
- وضعیت لثه و استخوان نگهدارنده هم باید مناسب باشد. در واقع، تصمیم درباره حرکت دادن دندان فقط بر اساس این نیست که «عصب کشی شده یا نه». مجموعه این عوامل است که مشخص می کند دندان برای درمان مناسب هست یا خیر.
آیا حرکت دندان عصب کشی شده خطرناک است؟
اگر نیروهای ارتودنسی به درستی کنترل شوند، معمولاً خطر خاصی فقط به دلیل سابقه درمان ریشه ایجاد نمی شود. با این حال، مثل هر دندان دیگری، حرکت ارتودنسی می تواند با عوارضی مانند تحلیل ریشه همراه باشد.
تحلیل ریشه یعنی کوتاه شدن بخشی از ریشه در اثر بازسازی بافت های اطراف آن. این اتفاق در درصدی از بیماران تحت درمان ارتودنسی رخ می دهد و شدت آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
به این نکته توجه کنید که …
سابقه عصب کشی به تنهایی به این معنی نیست که دندان حتماً دچار تحلیل ریشه می شود. اما اگر ریشه از قبل شرایط خاصی داشته باشد، ارتودنتیست ممکن است نیروها را با احتیاط بیشتری تنظیم کند و وضعیت دندان را در طول درمان زیر نظر داشته باشد.
اگر دندان روکش داشته باشد چه؟
در ارتودنسی با دندان عصب کشی شده این هم مانع قطعی نیست. دندان عصب کشی شده ممکن است به دلیل از دست رفتن مقدار زیادی از ساختار طبیعی، با روکش ترمیم شده باشد. وجود روکش به خودی خود جلوی حرکت ارتودنسی را نمی گیرد.
براکت می تواند با روش های مناسب روی سطح روکش قرار بگیرد، هرچند جنس روکش و وضعیت آن روی نحوه اتصال براکت تأثیر دارد. بنابراین اگر دندان روکش دار دارید، ارتودنتیست باید هنگام طراحی درمان، این موضوع را در نظر بگیرد.
یک نکته مهم دیگر این است که …..
اگر قرار است دندانی بعد از ارتودنسی روکش شود، گاهی بهتر است شکل و اندازه نهایی آن پس از مشخص شدن موقعیت دندان انجام شود. به همین دلیل، زمان بندی درمان ترمیمی و ارتودنسی باید با هم هماهنگ باشد.
آیا دندان عصب کشی شده دیرتر حرکت می کند؟
لزوماً نه. سرعت حرکت دندان به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله این موارد:
- نوع حرکت
- میزان نیروی واردشده
- وضعیت استخوان
- سن
- سلامت لثه
- و پاسخ بدن به درمان.
صرفاً درمان عصب کشی دندان، دلیل قطعی برای کندتر شدن حرکت آن نیست.
البته اگر دندان به شدت ترمیم شده باشد یا استخوان اطراف آن شرایط مناسبی نداشته باشد، ممکن است ارتودنتیست در مورد سرعت و میزان حرکت آن محتاط تر عمل کند. این تفاوت بیشتر به وضعیت کلی دندان مربوط است تا خود عصب کشی.
اگر عصب کشی ناقص باشد چه؟
در این خصوص اگر رادیوگرافی یا معاینه نشان دهد که درمان ریشه به نتیجه مطلوب نرسیده و اطراف انتهای ریشه التهاب یا عفونت وجود دارد، معمولاً بهتر است قبل از حرکت دادن دندان، مشکل درمان شود. ممکن است دندان به درمان مجدد ریشه یا در برخی موارد درمان های تخصصی تر نیاز داشته باشد.
حرکت دادن دندانی که عفونت فعال دارد، تصمیم درستی نیست.
بنابراین اگر چند سال قبل دندانی را عصب کشی کرده اید و حالا قرار است ارتودنسی کنید، بهتر است تصور نکنید چون دندان سال هاست مشکلی ایجاد نکرده، پس حتماً درمان ریشه آن کاملاً سالم است. بررسی قبل از درمان خیال همه را راحت تر می کند.
آیا می توان چند دندان عصب کشی شده را حرکت داد؟
بله، حتی وجود چند دندان درمان ریشه شده هم لزوماً مانع ارتودنسی نیست. یعنی ارتودنسی با دندان عصب کشی شده می تواند شامل چند دندان هم بشود.
ممکن است یک بیمار چند دندان عصب کشی شده داشته باشد و ارتودنتیست بتواند همه آنها را در طرح درمان قرار دهد. چیزی که اهمیت دارد، وضعیت هر دندان به صورت جداگانه است.
مثلاً ….
ممکن است یک دندان کاملاً سالم و پایدار باشد و بدون مشکل حرکت کند، در حالی که دندان دیگری به دلیل شکستگی، تحلیل استخوان یا درمان ریشه نامناسب نیاز به بررسی بیشتری داشته باشد. بنابراین تعداد دندان های عصب کشی شده به تنهایی تعیین کننده نیست.
چه زمانی باید دندان را قبل از ارتودنسی درمان کرد؟
اگر دندان درد، تورم، آبسه، حساسیت غیرطبیعی هنگام جویدن یا علائم عفونت داشته باشد، ابتدا باید علت مشخص شود. همچنین وجود ضایعه اطراف انتهای ریشه در رادیوگرافی می تواند نشانه ای باشد که دندان هنوز برای واردشدن به درمان ارتودنسی آماده نیست.
گاهی هم مشکل، عفونت نیست. ممکن است یک دندان عصب کشی شده دیواره بسیار نازکی داشته باشد یا ترمیم آن مناسب نباشد. در این شرایط، دندانپزشک ممکن است ابتدا آن را با ترمیم مناسب یا روکش تقویت کند.
هدف این است که دندان قبل از شروع حرکت، از نظر ساختاری و بافتی تا حد ممکن پایدار باشد.
ریتینر بعد از ارتودنسی با دندان عصب کشی شده چه اهمیتی دارد؟
بعد از پایان ارتودنسی، استفاده از ریتینر برای تمام بیماران اهمیت دارد؛ دندان عصب کشی شده هم از این قاعده مستثنی نیست.
دندان ها حتی پس از پایان درمان هم تمایل دارند تا حدی به سمت موقعیت قبلی خود برگردند. ریتینر کمک می کند موقعیت جدید حفظ شود. اگر دندانی که قبلاً درمان ریشه شده در طول ارتودنسی جابه جا شده باشد، حفظ نتیجه آن به همان اندازه سایر دندان ها اهمیت دارد.
بنابراین پایان درمان به معنی تمام شدن مراقبت نیست. رعایت برنامه استفاده از ریتینر بخش مهمی از نتیجه نهایی است.
چه زمانی ارتودنسی با دندان عصب کشی شده انجام نمی شود؟
در بعضی شرایط، ممکن است ارتودنتیست فعلاً حرکت دادن دندان را توصیه نکند. برای مثال در این مواراگر عفونت فعال وجود داشته‌باشد، استخوان اطراف ریشه به شدت تحلیل رفته باشد، دندان ترک یا شکستگی جدی داشته باشد یا پیش آگهی آن ضعیف باشد، ابتدا باید درباره حفظ یا درمان آن تصمیم گرفته شود.
گاهی حتی ممکن است دندان از نظر ارتودنسی قابل حرکت باشد، اما از نظر ترمیمی ارزش حفظ نداشته باشد. در چنین شرایطی، برنامه درمان باید بین ارتودنتیست، دندانپزشک ترمیمی یا متخصص درمان ریشه هماهنگ شود.
پاسخ به سؤالات متداول در خصوص ارتودنسی با دندان عصب کشی شده
بله، اگر ریشه و بافت های اطراف آن سالم باشند.
خیر، به شرطی که دندان قبل از درمان وضعیت مناسبی داشته باشد و نیروها درست اعمال شوند.
بله، در بسیاری از موارد امکان اتصال براکت به روکش وجود دارد.
بله، بررسی رادیوگرافی قبل از ارتودنسی می تواند وضعیت ریشه و استخوان اطراف را مشخص کند.
بله، تعداد دندان ها مهم تر از سلامت و وضعیت هر دندان نیست.
بهتر است ابتدا علت درد مشخص و در صورت نیاز درمان شود، سپس درباره حرکت ارتودنسی تصمیم گرفته شود.
