پاسخ به سوال چرا نباید استفاده از ریتینر را قطع کرد ساده است: چون دندان ها حافظه دارند. بعد از ماه ها یا سال ها ارتودنسی، دندان ها هنوز تمایل دارند به موقعیت قبلی و کج خودشان برگردند. این پدیده «ریپلیس» (Relapse) نام دارد و اگر ریتینر ارتودنسی را کنار بگذارید، این بازگشت آرام و بی سروصدا اتفاق می افتد. طوری که شاید تا وقتی تغییرات شدید نشده، متوجه آن نشوید. در این مقاله قرار است در این خصوص صحبت کنیم که اگر ریتینر نذارم چه اتفاقی می افتد؟ مخصوصا از سال دوم به بعد.
اول این تصور اشتباه را درست کنیم …
برخلاف تصور عموم، سال اول سختترین دوران نیست. در سال اول شما تازه عادت کردهاید و معمولاً منظم تر از آن استفاده می کنید. اما سال های دوم و سوم خطرناک ترند. چون فکر میکنید درمان تمام است و رفتهرفته استفاده از ریتینر را فراموش می کنید. درست در همین زمان است که دندان ها فرصت پیدا می کنند آرام آرام جابجا شوند و تمام زحمت های شما و ارتودنتیست از بین برود.
چرا دندان ها حتی بعد از ارتودنسی تمایل به بازگشت دارند؟
ببینید وقتی براکت های ارتودنسی ثابت برداشتهمیشوند (یا الاینرهای شفاف، فرقی نمی کند)، بافت لثه و رباط های اطراف دندان هنوز کاملاً به موقعیت جدید عادت نکردهاند. این بافت ها تا حدود یک سال بعد از برداشتن براکت، توانایی فیزیکی جابجا کردن دندان را دارند. به همین دلیل استفاده از ریتینر در همین بازه، نقش مهمی در تثبیت نتیجه درمان ایفا می کند.
علاوه بر این، فشارهای طبیعی لب، گونه و زبان که هر روز به دندان ها وارد می شود، همیشه وجود دارد و تنها با کمک ریتینر است که دندان ها در برابر این فشارها ثابت می مانند.
بررسی سال اول: سادهترین و در عین حال حیاتی ترین بخش ماجرا
در سال اول بعد از برداشتن براکت، معمولاً بیماران بیشترین انگیزه را برای استفاده از ریتینر دارند. چون هنوز خاطره سختی های دوران ارتودنسی تازه است و نتیجه به دست آمده برایشان بسیار ارزشمند به نظر می رسد. به همین دلیل، پایبندی به دستور متخصص ارتودنسی (معمولاً استفاده تمام وقت در ماه های اول و سپس فقط شبانه) در این دوره نسبتاً ساده است.
چرا افت انگیزه در استفاده از ریتینر معمولاً از پایان سال اول شروع می شود؟
مشکل معمولاً از جایی شروع می شود که:
- بیمار حس می کند «کار تمام شدهاست».
- دندان ها دیگر کاملاً صاف به نظر می رسند
- خاطره ناراحتی های دوران درمان کم رنگ شده
و خب همین حس رضایت کاذب باعث می شود فرد به تدریج شب هایی را بدون ریتینر بگذراند. این الگو دقیقاً همان چیزی است که در ادبیات دندانپزشکی از آن به عنوان افت انگیزه در استفاده از ریتینر یاد می شود. یعنی کاهش تدریجی پایبندی، نه به خاطر یک تصمیم آگاهانه برای توقف، بلکه به خاطر کاهش تدریجی حساسیت نسبت به موضوع.
چرا دقیقاً سال دوم و سوم بحرانی ترین دوران هستند؟
همانطور که در مقدمه هم گفتیم اینجا نکته ای است که خیلی کم به آن اشاره می شود. برخلاف تصور رایج که فکر می کند سال اول مهم ترین بخش است، واقعیت این است که سال دوم و سوم از چند جهت حساس تر هستند:
دلیل اول
در این بازه، انگیزه اولیه بیمار (خاطره سختی درمان) کاملاً کم رنگ شده، در حالی که بافت اطراف دندان هنوز کاملاً پایدار نشدهاست.
دلیل دوم
بسیاری از بیماران در همین بازه، ریتینر خود را گم می کنند یا آن دیگر به درستی روی دندان ها جا نمی افتد (به خصوص اگر استفاده نامنظم شده باشد) و به جای مراجعه فوری برای تعویض، تصمیم می گیرند «فعلاً بدون آن سر کنند».
دلیل سوم که چرا نباید استفاده از ریتینر را قطع کرد
ببینید از نظر بیولوژیک، فشارهای بلندمدت لب، گونه و زبان که پیش تر اشاره شد، در این بازه زمانی، بدون مقاومت ریتینر، فرصت کافی برای جابه جایی تدریجی و اغلب نامحسوس دندان ها پیدا می کنند. برخلاف عود سریع و قابل مشاهده، این نوع بازگشت آهسته است و اغلب بیمار متوجه آن نمی شود تا زمانی که تغییر به طور محسوس در آینه یا عکس ها دیدهشود.
پس تا کی باید ریتینر بذاریم؟
جواب دقیقی که همه بیماران دوست دارند بشنوند وجود ندارد. اما یک اصل کلی پذیرفته شده در دندانپزشکی این است که هرچه استفاده طولانی تر باشد، ریسک عود کمتر خواهد بود.
توصیه رایج این است که استفاده شبانه حداقل تا دو سال ادامه پیدا کند و پس از آن، تصمیم گیری درباره ادامه یا کاهش دفعات استفاده، بر اساس چکاپ های دوره ای و نظر ارتودنتیست انجام شود. نباید بر اساس حدس شخصی بیمار عمل کنیم. برخی متخصصان حتی استفاده بسیار کم دفعات (مثلاً چند شب در هفته) را تا سال های بسیار طولانی تر هم پیشنهاد می کنند. چون این کار هیچ ضرری ندارد اما ریسک بازگشت را به طور قابل توجهی کاهش می دهد.
اگر ریتینر نذارم چه اتفاقی می افتد؟ (نشانه های اولیه عود)
تا اینجا گفتیم که چرا نباید استفاده از ریتینر را قطع کرد و الان وقت آن است که بگوییم اگر ریتینر نگذاریم چه می شود. ببینید قبل از این که عود کاملاً محسوس شود، معمولاً نشانه های اولیه ای وجود دارند که باید جدی گرفته شوند:
- احساس تنگ تر شدن ریتینر نسبت به قبل، وقتی بعد از چند شب وقفه دوباره آن را می گذارید
- مشاهده فاصله یا هم پوشانی جزئی جدید بین دندان های جلو
- تغییر جزئی که فقط در عکس های قدیمی و جدید قابل مقایسه است
اگر هرکدام از این نشانه ها را مشاهده کردید، بهترین کار مراجعه سریع به ارتودنتیست است. چون هرچه زودتر اقدام شود، احتمال بازگشت کامل به وضعیت قبلی بدون نیاز به درمان مجدد کامل، بیشتر خواهد بود.
چطور در سال دوم و سوم انگیزه خود را حفظ کنیم؟
خب ببینید چند راهکار بسیار بسیار ساده هست که می تواند در این بازه حساس به شما کمک کند مثلا:
- ریتینر را همیشه در یک مکان ثابت و مشخص (نه هرشب یک جای متفاوت) نگه دارید تا احتمال گم شدن آن کاهش یابد
- در گوشی تان یادآور روزانه تنظیم کنید تا استفاده از ریتینر در طول شب به یک عادت خودکار تبدیل شود.
- و در چکاپ های شش ماهه یا سالانه، حتماً وضعیت ریتینر را هم با ارتودنتیست خود بررسی کنید، حتی اگر می بینید ظاهراً همه چیز خوب به نظر می رسد.
جمع بندی برای سوال “چرا نباید استفاده از ریتینر را قطع کرد”
شاید سال اول بعد از برداشتن براکت، ساده ترین بخش مسیر به نظر برسد، اما واقعیت این است که سال دوم و سوم، به دلیل افت طبیعی انگیزه و همچنان ناپایدار بودن بافت اطراف دندان، بحرانی ترین دوران محسوب می شوند. به همین دلیل است که می گوییم چرا نباید استفاده از ریتینر را قطع کرد، حتی وقتی به نظر می رسد دیگر نیازی به آن نیست. بهترین راهکار، ادامه استفاده منظم طبق توصیه پزشک و بررسی دوره ای وضعیت دندان ها در چکاپ هاست، نه تصمیم گیری شخصی بر اساس حدس یا احساس رضایت زودهنگام.
پاسخ به سوالات رایج پیرامون استفاده از ریتینر بعد از سال اول و دوم
در ماه های اول معمولاً تمام وقت، سپس طبق نظر متخصص فقط شبها.
نمونه ثابت بله ولی متحرک معمولا خیر.با گذشت زمان ممکن است شل یا سفت شود که نیاز به بررسی و تعویض دارد
بسیاری از متخصصان استفاده مادام العمر (چند شب در هفته) را توصیه می کنند.
حداکثر چند روز تا یک هفته؛ در غیر این صورت ممکن است دندان ها خیلی نامحسوس جابجا شوند.
