رابطه ارتودنسی و رویش دندان ها چیست؟

خیلی ها فکر می کنند ارتودنسی فقط بعد از اینکه همه دندان ها کامل درآمدند، معنا پیدا می کند. اما واقعیت این است که رابطه ارتودنسی و رویش دندان ها یک رابطه دوطرفه است. از یک طرف، زمان بندی رویش دندان ها تعیین می کند چه موقع بهترین زمان برای شروع ارتودنسی است. از طرف دیگر، خود ارتودنسی می تواند به دندان هایی که به درستی رویش پیدا نمی کنند، کمک کند تا در مسیر درست قرار بگیرند. در ادامه، این رابطه دوطرفه را از چند زاویه مهم بررسی می کنیم.

دوره طلایی ارتودنسی و ارتباطش با رویش دندان چیست؟

بین سنین ۱۰ تا ۱۲ سالگی، اتفاق مهمی در دهان کودکان می افتد. در این دوره دندان های شیری و دائمی به طور هم زمان در دهان حضور دارند. این دوره، که به آن دوره دندانی مختلط گفته می شود، دقیقاً همان زمانی است که متخصصان از آن به عنوان دوره طلایی ارتودنسی یاد می کنند.

دلیل این نام گذاری ساده است

در این سن، ارتودنتیست می تواند هم زمان وضعیت دندان های دائمی (که تازه رویش پیدا کرده‌اند) را ارزیابی کند. و هم فضای کافی برای دندان هایی که هنوز درنیامده‌اند را پیش بینی و مهیا کند. معاینه در همین بازه سنی، به متخصص ارتودنسی اجازه می دهد قبل از اینکه مشکلی جدی تر شود، مسیر رویش سایر دندان ها را هدایت کند.

دندان نهفته چیست و ارتودنسی چطور کمکش می کند؟

یکی از مهم ترین جنبه های رابطه ارتودنسی و رویش دندان ها، مسئله دندان نهفته است. دندان نهفته به دندانی می گویند که به هر دلیلی نمی تواند به طور کامل از لثه بیرون بزند. و خب در زیر بافت لثه یا استخوان باقی می ماند. این مشکل بیشتر در دندان های نیش بالا و دندان های عقل دیده‌می‌شود، اما می تواند در سایر دندان ها هم اتفاق بیفتد.

• این چند عامل رایج باعث نهفتگی دندان می شوند:
• کمبود فضا در فک
• افتادن زودهنگام دندان شیری
• بزرگ بودن غیرعادی تاج دندان
• یا حتی عادت های دهانی دوران کودکی مثل مکیدن انگشت یا استفاده طولانی از پستانک.

نکته مهمی که باید بدانید این است که …

ارتودنسی، برخلاف تصور رایج، همیشه به معنای کشیدن دندان نهفته نیست. در بسیاری از موارد، به خصوص برای دندان نیش نهفته، ارتودنتیست ابتدا با ایجاد فضای کافی در فک، شرایط را برای رویش طبیعی دندان فراهم می کند.

اگر این کار به تنهایی کافی نباشد، ممکن است با کمک یک جراحی جزئی، بخشی از لثه روی دندان نهفته باز شود. چرا؟ تا مسیر رویش آن آسان تر شود. سپس با استفاده از یک سیم یا زنجیر مخصوص متصل به دستگاه ارتودنسی، دندان به آرامی به سمت موقعیت صحیح خود کشیده‌می‌شود.

این فرایند، که به آن هدایت رویش دندان نهفته گفته می شود، یکی از دقیق ترین و در عین حال مؤثرترین کاربردهای ارتودنسی در ارتباط با رویش دندان هاست.

چرا بعضی دندان های دائمی دیر درمی آیند؟

روند طبیعی رویش دندان های دائمی، معمولاً از حدود ۶ سالگی شروع می شود و تا ۱۲ سالگی ادامه پیدا می کند. فاصله معمول بین افتادن یک دندان شیری تا رویش دندان دائمی جایگزین آن، حدود شش ماه است. اما گاهی این فرایند به تأخیر می افتد. علت این تأخیر می تواند موارد زیر باشد:

• کمبود فضا در فک
• وجود مانعی سر راه دندان (مثل یک دندان اضافه یا کیست)
• یا حتی کمبود برخی مواد معدنی مانند کلسیم.

وقتی این تأخیر بیش از حد معمول طول بکشد، ارتودنتیست باید با رادیوگرافی بررسی کند که آیا دندان دائمی اصلاً وجود دارد؟ آیا در مسیر درست حرکت می کند یا نه. اگر مسیر رویش منحرف شده‌باشد، همان تکنیک هدایت رویش که پیش تر توضیح دادیم، می تواند مسیر دندان را اصلاح کند، پیش از اینکه به دندان های مجاور آسیب برساند.

افتادن زودهنگام دندان شیری و بهم ریختن نظم رویش

یکی از عواملی که کمتر به آن توجه می شود، تأثیر افتادن زودهنگام دندان شیری روی رویش دندان دائمی است. دندان های شیری، علاوه بر نقش خودشان، وظیفه نگه داشتن فضای لازم برای دندان دائمی زیرین را هم دارند. وقتی یک دندان شیری زودتر از موعد طبیعی (مثلاً به خاطر پوسیدگی شدید) کشیده یا می افتد، دندان های مجاور می توانند به تدریج به سمت آن فضای خالی حرکت کنند و آن را ببندند.

نتیجه این اتفاق چیست؟

این است که وقتی دندان دائمی واقعی می خواهد رویش پیدا کند، دیگر فضای کافی برایش وجود ندارد و دندان یا کج درمی آید یا حتی نهفته می ماند. به همین دلیل، در چنین مواردی، ارتودنتیست معمولاً از یک فضانگهدار ارتودنسی (Space Maintainer) استفاده می کند تا فاصله لازم برای رویش دندان دائمی حفظ شود. این یکی دیگر از نمونه های مستقیم رابطه ارتودنسی و رویش دندان هاست (حتی پیش از شروع درمان اصلی).

و دندان عقل؟

دندان عقل هم بخشی از همین بحث رویش دندان هاست، اما چون پیش تر به طور مفصل درباره رابطه آن با ارتودنسی صحبت کرده ایم، همین جا کوتاه اشاره می کنیم: دندان عقل، آخرین دندانی است که معمولاً بین ۱۷ تا ۲۵ سالگی رویش پیدا می کند و به خاطر رویش دیرهنگامش، بیشترین احتمال نهفتگی را در بین همه دندان ها دارد. تصمیم درباره کشیدن یا نگه داشتن آن، کاملاً به بررسی فردی هر بیمار بستگی دارد، نه یک قانون کلی و ثابت.

آیا ارتودنسی می تواند جلوی رویش نادرست دندان را از قبل بگیرد؟

سؤال مهمی که کمتر مطرح می شود این است که آیا لازم است حتماً منتظر بمانیم تا مشکلی در رویش دندان ایجاد شود، یا می توان از قبل جلوی آن را گرفت؟ پاسخ، بله است. در بسیاری از موارد، ارتودنتیست با بررسی رادیوگرافی پانورامیک در سنین پایین، می تواند پیش بینی کند که آیا فضای فک برای رویش همه دندان های دائمی کافی خواهد بود یا نه.

اگر پیش بینی نشان دهد که فضا کافی نیست، می توان با روش هایی مانند استفاده از دستگاه وسیع کنندهِ فک (Expander) در همان سنین رشد، فضای لازم را از قبل ایجاد کرد. این کار، احتمال نهفتگی یا ازدحام دندان ها را به طور قابل توجهی کاهش می دهد و از نیاز به درمان های پیچیده تر در آینده جلوگیری می کند.

تفاوت بررسی رویش دندان در کودکان و بزرگسالان چیست؟

طبیعتاً بحث رویش دندان، بیشتر به کودکان و نوجوانان مربوط می شود، چون در این سنین است که دندان های دائمی هنوز در حال رویش هستند. اما این به معنای بی ربط بودن این موضوع برای بزرگسالان نیست.

برخی بزرگسالان، بدون اینکه متوجه باشند، یک دندان نهفته دارند که هرگز به درستی رویش پیدا نکرده و سال ها زیر لثه یا استخوان باقی مانده است. این وضعیت، به خصوص اگر فرد قصد شروع ارتودنسی در بزرگسالی را داشته‌باشد، باید حتماً پیش از شروع درمان با رادیوگرافی کامل بررسی شود. چون وجود یک دندان نهفته ناشناخته، می تواند مسیر و نتیجه نهایی طرح درمان را کاملاً تحت تأثیر قرار دهد.

چرا دانستن رابطه ارتودنسی و رویش دندان ها برای والدین اهمیت دارد؟

اگر فرزند شما در سنین ۶ تا ۱۲ سالگی قرار دارد، دانستن رابطه ارتودنسی و رویش دندان ها به شما کمک می کند زودتر متوجه مشکلات احتمالی شوید. علائمی مانند تأخیر بیش از حد در رویش یک دندان خاص نسبت به دندان مشابه در سمت دیگر دهان، افتادن زودهنگام دندان شیری، یا عدم تقارن در رویش دندان ها، همگی نشانه هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. مراجعه زودهنگام به ارتودنتیست، حتی قبل از اینکه مشکل کاملاً واضح شود، معمولاً درمان را ساده تر و کوتاه تر می کند.

رابطه ارتودنسی و رویش دندان ها را جمع بندی کنیم …

رابطه ارتودنسی و رویش دندان ها فراتر از یک ارتباط ساده و یک طرفه است. از دوره طلایی ۱۰ تا ۱۲ سالگی که دندان شیری و دائمی هم زمان در دهان حضور دارند، تا هدایت دقیق دندان های نهفته، حفظ فضای لازم بعد از افتادن زودهنگام دندان شیری، و حتی پیشگیری زودهنگام از ازدحام دندانی، ارتودنسی نقش فعالی در کمک به رویش صحیح دندان ها ایفا می کند.

این رابطه، هم در کودکی و هم در بزرگسالی اهمیت دارد و نباید صرفاً به یک بازه سنی خاص محدود شود. اگر متوجه هرگونه تأخیر یا نامنظمی در رویش دندان های خود یا فرزندتان شدید، بهتر است زودتر با یک ارتودنتیست مشورت کنید. تشخیص و مداخله به موقع، همیشه ساده تر از اصلاح مشکلات پیچیده تر در آینده است.

پاسخ به سوالات رایج در خصوص ارتودنسی و رشد دندان ها