با وجود اینکه عوامل مختلفی باعث تحلیل مینای دندان می شود اما هیچکدام از این ها، تاثیرشان به اندازه دندان قروچه یا براکسیسم نیست. نزدیک به 20 تا 30 درصد افراد جامعه از این مشکل رنج می برند و به دنبال آن، با تعداد زیادی مشکلات مرتبط با دهان و دندان مانند تحلیل لثه، تحلیل مینای دندان، از دست رفتن دندان و …. مواجه می شوند. آنچه در این مقاله می خوانید تعریف این معضل، علل، علائم و نحوه درمان آن است.
دندان قروچه چیست و چه عللی دارد؟
دندان قروچه یا براکسیسم را نباید یک بیماری دانست. در واقع بیشتر یک عادت جسمیِ مخرب است که فرد، چه در خواب چه در بیداری، آگاهانه یا ناآگاهانه دندان ها را روی هم فشار می دهد یا به هم میساید. حالا این عادت بسته به اینکه شب اتفاق بیفتد یا روز، ریشه اش فرق میکند.
دندانقروچه یا براکسیسم را نباید یک بیماری دانست؛ بیشتر یک عادت جسمیِ مخرب است که فرد، چه در خواب چه در بیداری، آگاهانه یا ناآگاهانه دندانها را روی هم فشار میدهد یا به هم میساید. حالا این عادت بسته به اینکه شب اتفاق بیفتد یا روز، ریشهاش فرق میکند.
دندان قروچه در خواب نشانه چیست؟
دندان قروچه در خواب معمولاً خبر از یک ناهماهنگی فیزیکی میدهد. چیزی شبیه نامرتبی دندان ها یا قرار نگرفتن درست فکها روی هم. وقتی در طول شب ناخودآگاه دندانها را روی هم فشار می دهید یا می سایید، بدن در واقع دارد به یک بی نظمی در سیستم جونده واکنش نشان می دهد. البته علت دندان قروچه در خواب بزرگسالان استرس روزانه هم می تواند باشد. یعنی شب ها خودش را به این شکل نشان دهد. اما اگر این عادت ادامه دار شده، بهتر است به یک متخصص ارتودنسی مراجعه کنید تا ریشهٔ اصلی را پیدا کند.
دندان قروچه در بیداری نشانه چیست؟
وقتی دندان قروچه در طول روز سراغتان می آید، اغلب پای استرس، فشار کاری یا عصبانیت فروخورده در میان است. در این حالت فرد ناخودآگاه فکش را منقبض می کند و دندان ها را روی هم می فشارد، بدون اینکه چیزی بجود یا حتی متوجه باشد.
این نوع براکسیسم بیشتر از جنس تنش روانی است و معمولاً با کنترل استرس، تغییر سبک زندگی یا در مواردی مشاوره، بهتر می شود. اگر در طول روز متوجه شدید که فک تان بیدلیل منقبض است، همان لحظه چند ثانیه تمرکز کنید و آگاهانه عضلات فک را شل کنید؛ همین تمرین ساده می تواند شروع خوبی برای ترک این عادت باشد.
علائم دندان قروچه چیست؟
بسیاری از افراد ممکن است متوجه نباشند که دندان های خود را حین استرس، تحمل فشار، در خواب و یا به دلیل ناهماهنگی دندانی و فکی به هم میسابند. بنابراین ممکن است این افراد از چگونگی دندان قروچه خود آگاه نباشند.
اگر شما هم جزء این افراد هستید یا فرزندتان هر کدام از این علائم را دارد شک نکنید به احتمال زیاد براکسیزم دارید:
- صدا دادن دندان ها در طول خواب یا حین تجربه استرس و عصبانیت
- لق شدن دندان یا دندان ها
- صاف شدن لبه دندان ها یا سطوح جونده آن ها
- تحلیل مینای دندان
- تغییر رنگ دندان ها به زرد
- افزایش حساسیت دندان
- درد فک و صورت
- سفت شدن یا خسته شدن بیش از حد عضلات صورت
- گوش درد
- سردرد مزمن در گیجگاه
- زخم شدن مکرر داخل دهان
به محض مشاهده یا احساس هر کدام از این علائم در خود یا فرزندانتان می توانید به یک دندانپزشک عمومی، متخصص دهان، فک و صورت و یا حتی یک مخصص ارتودنسی مراجعه کنید.
درمان دندان قروچه چیست؟ چطور آن را متوقف کنیم؟
برای مدیریت و متوقف کردن دندان قروچه روش های مختلفی وجود دارد. ما براکسیسم را می توانیم با اقداماتی در خانه متوقف کنیم اما اغلب اوقات برای مدیریت و توقف کامل آن باید از یک دندانپزشک یا یک متخصص ارتودنسی خوب کمک بگیریم.
چند روش ساده خانگی برای متوقف کردن یا درمان دندان قروچه عبارتند از:
- کاهش یا قطع مصرف غذاها و نوشیدنی های کافئین دار
- قطع کامل مصرف الکل و نوشیدنی های الکی به واسطه اینکه براکسیسم با وجود این نوشیدنی ها بدتر می شود.
- اجتناب از جویدن آدامس زیرا به بیشتر شدن فشار و تنفش بر عضلات صورت منجر می شود.
- ریلکس کردن فک با گرما و رطوبت پیش از خواب
- مدیریت سطح استرس
- آموختن نحوه صحیح کنترل احساسات
انجام درمان های ارتودنسی
اگر راههای خانگی افاقه نکرد، نوبت متخصص ارتودنسی است. خیلی وقت ها ریشهٔ دندان قروچه همان نامرتبی دندان ها یا ناهماهنگی فک هاست. وقتی دندانها صاف و منظم نباشند، نیروی جویدن درست پخش نمی شود و فشارِ اضافی می افتد روی دندان های خلفی. نتیجه؟
سایش شدید، تحلیل مینای دندان و آسیبهایی که روزبهروز بدتر میشوند. حالا اگر پای دندانقروچه هم وسط باشد، این تخریب سرعت میگیرد و دردسرش چند برابر میشود.
ارتودنسی چطور جلوی این روند را می گیرد؟
با مرتب کردن دندان ها، حالا چه با ارتودنسی ثابت یا ارتودنسی نامرئی (و در موارد پیچیده با جراحی فک)، میشود این سایش بی امان را کم کرد یا کلاً متوقفش کرد. وقتی دندان ها سر جای درستشان بنشینند و فکها هماهنگ شوند، فشار جویدن به صورت درست بین همهٔ دندان ها تقسیم میشود و دیگر خبری از آن ساییدگی های شبانه نیست. اگر براکسیسم کلافه تان کرده، شاید بد نباشد یک نگاه ارتودنسی هم به ماجرا بیندازید.
نایت گارد یا محافظ دندانی
نایت گارد یک محافظ دهانی است. این وسیله به طور خاص برای افرادی که دچار دندان قروچه یا براکسیسم هستند، طراحی می شود. نایت گارد را از مواد نرم یا سخت می سازند. کارکرد این وسیله اینطور است که بین دندان های بالا و پایین قرار می گیرد تا فشار ناشی از دندان قروچه را جذب کند و از ساییدگی یا شکستگی دندان ها جلوگیری کند. هنگام شب که براکسیسم معمولاً به طور ناخودآگاه رخ می دهد، نایت گارد به عنوان یک مانع عمل می کند، و در نتیجه از آسیب به دندان ها، مینای دندان و حتی از بروز دردهای فکی و سردردهای ناشی از تنش جلوگیری می شود.
برای استفاده از نایت گارد، ابتدا باید آن را به خوبی در دهان قرار دهید و مطمئن شوید که محکم و راحت است. نایت گاردهای سفارشی، که توسط دندانپزشک بر اساس قالب دهان فرد ساخته می شوند، بهترین تناسب و راحتی را دارند بنابراین توصیه می شود برای سفارش نایت گارد مستقیما به یک دندانپزشک مراجعه کنید.
نایت گارد باید هر شب استفاده شود و پس از هر بار استفاده شسته و تمیز گردد تا از تجمع باکتری ها جلوگیری شود. همچنین، به مرور زمان و با توجه به ساییدگی های احتمالی، نیاز به تعویض پیدا می کند، بنابراین باید نایت گارد خود را به صورت دوره ای توسط دندانپزشک بررسی کنید.
پاسخ به سوالات رایج درباره براکسیزم
– استرس و اضطراب
– فشار روانی و نگرانی های روزمره
– اختلالات خواب مانند آپنه خواب
– مشکلات دندانی یا فکی
– مصرف کافئین یا الکل قبل از خواب
– عوارض جانبی برخی داروها
– عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی
– اختلالات عصبی یا عضلانی
بهتر آن است که محیط مناسبی از نظر روانی برای کودکان ایجاد کنید. پس از آن حتما به متخصص مراجعه کنید و از درمان های خودسرانه خانگی اجتناب کنید.