تغییر رنگ لثه دلایل متعدی دارد و از فردی به فرد دیگر متفاوت است. لثه های تیره و سایر تغییرات در رنگ لثه ها ممکن است ناشی از عواملی مانند وضعیت پزشکی، مصرف دارو، سیگار کشیدن، شیوه زندگی و یا حتی دستگاه های ارتودنسی دندان باشد. در این مقاله به بررسی ویژگی های لثه های سالم، رنگ طبعیی آن ها، همچنین 6 نوع تغییر رنگ و مفهوم آن ها خواهیم پرداخت.
جدول خلاصه علت تغییر رنگ لثهها (بررسی ۶ نوع تغییر رنگ رایج)
| عنوان | توضیح خلاصه |
|---|---|
| لثه صورتی | رنگ طبیعی و سالم در اکثر انسانها. هر تغییری نسبت به این رنگ میتواند نشانه بیماری باشد. |
| لثه قهوهای | در افراد با پوست تیره یا سبزه طبیعی است. همچنین قرار گرفتن زیاد در معرض آفتاب میتواند باعث تیره شدن شود. نشانه بیماری نیست. |
| لثه قرمز | نشانه التهاب یا عفونت لثه (ژنژیویت). معمولاً همراه با خونریزی هنگام مسواک زدن است. |
| لثه زرد | شاخصه التهاب لثه، معمولاً همراه با تورم. اگر زخم زرد با ترشحات باشد، احتمال عفونت ویروسی وجود دارد. |
| لثه سیاه | برخی افراد ژنتیکی لثه سیاه دارند. اگر تازه سیاه شده باشد: میتواند مربوط به مصرف دخانیات، برخی داروها، یا در موارد نادر ملانوما (سرطان) باشد. |
| لثه سفید یا کمرنگ | احتمال عفونت قارچی یا ویروسی. همراه با لکه یا زخم روی لثه. نیاز به توجه فوری پزشکی دارد. |
| لثه خاکستری | نشانه ضعف سیستم ایمنی (معمولاً بر اثر سیگار یا استرس زیاد). همچنین میتواند نشانه عفونت باکتریایی در دهان و گلو باشد. |
| علل ایجاد لکه تیره در لثه | تغییرات ملانین سیگار مصرف دارو (مثل مینوسیکلین)، رد آمالگام (ناشی از پرکردگی دندان، بیضرر) سندروم دهان خندقی (عفونت ناگهانی همراه با تب و بوی بد دهان) کم خونی عدم رعایت بهداشت و تشکیل پلاک و جرم دندان. |
| راه پیشگیری اصلی | رعایت بهداشت دهان و دندان (مسواک، نخ دندان، دهانشویه) مراجعه منظم هر ۶ ماه به دندانپزشک |
نوع رنگ لثه در انسان ها به چه عواملی بستگی دارد؟
رنگ لثه در همه آدم ها یکسان نیست و بر اساس نژاد می تواند از صورتی روشن تا قهوه ای پررنگ یا حتی سیاه متغیر باشد. این تنوع کاملاً طبیعی است و جای نگرانی ندارد. اما اگر روزی متوجه شدید رنگ لثه تان با آنچه همیشه بوده فرق کرده، لطفا بی خیالش نشوید! چنین تغییری میتواند زنگ خطری برای یک مشکل بهداشتی (یا سلامتی) باشد. در این مواقع بهتر است به دندانپزشک مراجعه کنید تا با خیال راحت علت را پیدا کند.
در هر صورت ما برخی از رنگ هایی که لثه میتواند به خود بگیرد را با همدیگر مرور می کنیم تا ببینیم چه چیزی طبیعی هست و چه چیزی نیست:
لثه صورتی
رنگ صورتی نشان دهنده سالم بودن این بافت است. در واقع رنگ طبیعی لثه در اکثر انسان ها صورتی است. و هر گونه تغییر رنگ لثه (نسبت به رنگ طبیعی آن) می تواند نگران کننده و نشانه بیماری یا مشکل خاصی باشد.
لثه قهوه ای
اگر رنگ پوست شما تیره یا سبزه است داشتن لثه هایی به رنگ قهوه ای یا متمایل به این رنگ، طبیعی است و جای نگرانی ندارد. همچنین قرار گرفتن بیش از حد در معرض نور آفتاب میتواند روی ملانین موجود در لثه تاثیر گذاشته و باعث تیره شدن رنگ لثه شود.
لثه قرمز (تغییر رنگ لثه به قرمز)
قرمز شدن لثه ها نشان دهنده التهاب یا عفونت لثه است. التهاب لثه می تواند حتی باعث خونریزی شود. در اغلب اوقات کسانی که با التهاب لثه روبرو هستند حین مسواک زدن لثه هایشان خونریزی می کند.
لثه زرد رنگ
وجود یک لایه زرد رنگ یا حتی گراییدن رنگ لثه به زرد یکی از شاخصه های التهاب لثه است. التهاب لثه معمولاً همراه با تورم لثه ها است. اگر یک زخم زرد رنگ در بافت لثه باشد که از آن ترشحاتی وجود دارد باحتمالا علت آن یک عفونت ویروسی باشد. برای مدیریت این شرایط حتما با دندانپزشک خودتان صحبت کنید.
لثه سیاه رنگ
بعضی ها بهطور ژنتیکی لثه های تیره یا سیاه دارند و این موضوع کاملاً طبیعی است. یعنی جای نگرانی ندارد! حتی اگر بخش هایی از لثه تان همیشه تیره بوده، مسئلهٔ خاصی نیست. اما اگر به تازگی متوجه تغییر رنگ لثه و سیاه شدن آن شدهاید، دیگر باید کمی نگران شوید. چون معمولاً مصرف سیگار و دخانیات یا عوارض برخی داروها پشت این ماجراست.
با این حال، گاهی تغییر رنگ ناگهانی لثه به سیاهی می تواند هشدار جدی تری هم باشد و احتمال ملانوما یا سرطان های بافت دهان را مطرح کند. پس اگر چنین تغییری دیدید، بهتر است زودتر با دندانپزشک (ترجیحاً پاتولوژیست دهان) در میان بگذارید.
لثه های کمرنگ یا سفید رنگ
به محض اینکه با تغییر رنگ لثه (به سفید) روبرو شدید، بلافاصله به دنبال دو مقصر عفونت قارچی و عفوت ویروسی بگردید. اگر عفونت ویروسی باشد احتمالا به همراه تغییر رنگ، لکه ها یا زخم هایی نیز در بافت لثه مشاهده خواهیدد کرد. هر دوی این عفونت ها باعث حساسیت لثه شده و نیازمند توجه فوری پزشکی هستند.
لثه خاکستری رنگ
اگر رنگ لثه ها متمایل به خاکستری باشد به احتمال زیاد نشان دهند وجود ضعف در سیستم ایمنی بدن است. این تغییر رنگ معمولا به دنبال سیگار کشیدن یا تحمل استرس زیاد (که هر دو سیستم ایمنی را تضعیف میکنند) رخ می دهد. همچنین تغییر رنگ لثه به خاکستری می تواند نشان دهنده وجود یک عفونت باکتریایی در دهان و گلو نیز هست که نیاز به مراقبت ها و مداخلات پزشکی یا دندانپزشکی دارد.
علل ایجاد لکه های تیره در لثه ها چیست؟
طیف وسیعی از عوامل و شرایط گوناگون می تواند باعث ایجاد لکه های تیره در لثه ها یا به طور کلی تغییر رنگ لثه ها شود. این عوامل عبارتند از:
- تغییرات ملانین
- سیگار کشیدن
- مصرف دارو
- رد آمالگام
- سندروم دهان خندقی
- بیماری آدیسون
- سندرم پتروس-جگرز
- عدم رعایت بهداشت دهان و دندان در طول درمان ارتودنسی یا تشکیل پلاک، تارتار و جرم دندانی
پلاک و تارتار یا جرم دندانی
پلاک دندانی هر روز روی دندانها شکل میگیرد. بزاق، مواد معدنی، باکتریها و بقایای غذایی، این پلاک را میسازند. شما با مسواک زدن این لایه را پاک میکنید، اما وقتی دندانها را مسواک نمیزنید، پلاک سفت میشود، بین دندانها پخش میشود و رنگ دندانها را تغییر میدهد.
این جرم در لابلای دندان ها و در خط لثه یا زیر آن رشد کرده و رنگ لثه ها را نیز تحت تاثیر قرار میدهد. جرم دندان مخصوصا زمانی که افراد تحت درمان ارتودنسی هستند بیشتر تشکیل میشود زیرا زیر بریس ارتودنسی ثابت جایگاه مناسبی برای باکتری ها و جرم دندان است. به همین دلیل رعایت بهداشت دهان و دندان در طول مدت زمان ارتودنسی اهمیت زیادی دارد.
ملانین و تغییر رنگ لثه
ملانین ماده ای است که بدن به طور طبیعی تولید می کند. پوست ، مو و چشم شما رنگ خود را از ملانین تهیه کرده اند. هر چقدر میزان ملانین در بدن انسان بیشتر باشد ، رنگ مو یا پوست و یا چشم تیره تر می شود. ممکن است لثه های قهوه ای تیره به علت داشتن یک ملانین بیشتر در بدن باشد.
سیگار کشیدن
نیکوتین موجود در توتون تولید ملانوسیتها را افزایش میدهد یا آنها را به تولید ملانین تحریک میکند. ملانوسیتها سلولهای مسئول تولید رنگدانه هستند.
مصرف دارو
برای درمان آکنه و برخی از عفونت ها مانند کلامیدیا داروهایی استفاده می شود که ممکن است باعث ایجاد یک عارضه ناخواسته شود. این عارضه مینوسیکلین است که می تواند رنگدانه ها را تحت تاثیر قرار دهد. هنگامی که این تغییر رنگ در دهان رخ دهد (مثلا تغییر رنگ لثه) فرد باید با پزشک خود در مورد تغییرات ناشی از داروها صحبت کند. زیرا یک پزشک می تواند جایگزین هایی برای اغلب داروها تجویز کند.
رد آمالگام
رد آمالگام می تواند در هر نقطه از دهان ظاهر شود. اما معمولا در کنار یک پر شدگی یا ترمیم دندان ظاهر می شود. ظاهر آن طوری است که به نظر می رسد یک پچ یا رد سیاه، خاکستری یا آبی در داخل دهان وجود دارد. آمالگام ترکیبی از فلزات مورد استفاده برای پر کرذن دندان یا ترمیم دندان های پوسیده است. این خال ها هیچ ضرری برای سلامتی ندارند.
سندروم دهان خندقی یا (Acute necrotizing ulcerative gingivitis)
دهان خدندقی یک نوع عفونت مسری غیر عفونی و غیرسرطانی در بافت لثه ها است که به صورت ناگهانی ایجاد میشود. این بیماری باعث بوجود آمدن تب ، لثه های دردناک و بد بویی دهان می شود. اگر یک لایه از بافت مرده در طول لثه ایجاد شود می تواند باعث ایجاد لثه سیاه یا خاکستری شود. به دنبال این بیماری ترشح دهانی ناشی از رشد سریع باکتری در دهان است که به علت ژینژیویت (التهاب شدید لثه) ایجاد میشود. این عارضه به علت ضعف بهداشت دهان ، استرس ، کمبود خواب یا رژیم غذایی نامناسب ایجاد می شود.
کم خونی
رنگ لثه ممکن است به علت کم خونی سفید یا کم رنگ باشد. این اتفاق زمانی می افتد که بدن دچار کمبود گلبول های قرمز خون شده باشد. کم خونی به شکل های مختلف بسته به علت اصلی آن بوجود می آید.
رعایت بهداشت دهان و دندان کلید پیشگیری از تغییر رنگ لثه ها
هدف اصلی در دندانپزشکی همیشه پیشگیری است. یعنی با انجام اقدامات و تمام روش های ممکن کاری کنیم که اصلا به مشکل خاصی در خصوص دهان و دندان بر نخوریم. مهمترین ابزار برای دستیابی به این هدف، رعایت بهداشت دهان و دندان است. همیشه مسواک بزنید، نخ دندان بکشید، از دهانشویهها اسنفاده کنید و از همه مهمتر دست کم هر 6 ماه یکبار به یک دندانپزشک مراجعه کنید. با این اقدامات میتوانید (با کمترین هزینه) از بروز مشکلات بزرگ (که با هزینه های بالا درمان میشوند) پیشگیری خواهید کرد.
آیا امکان روشن شدن رنگ لثه وجود دارد؟
ببینید روشن شدن رنگ لثه وقتی امکان پذیر است که این تیرگی صرفاً مربوط به لایهٔ سطحی بافت باشد، نه یک ویژگی عمقی و ژنتیکی.
در چنین مواردی، متخصص با کمک لیزر یا روشهای میکروسرجری، لایهٔ بیرونی لثه را بهآرامی برداشت میکند و بافت تازهای که زیر آن شکل می گیرد، رنگ صورتی طبیعی خودش را پیدا می کند. نکته مهم اینجاست که این روش فقط برای کسانی جواب میدهد که تیرگی شان از جنس رنگدانههای سطحی باشد، نه کسانی که بهطور ژنتیکی لثه های تیره دارند. پس اگر رنگ لثه تان آزارتان میدهد، بهتر است اول با یک متخصص لثه مشورت کنید تا ببینید اصلاً گزینه مناسبی برای این درمان هستید یا نه.
پاسخ به سوالات رایج
مصرف دخانیات، ژنتیک یا تجمع ملانین باعث تیرگی لثه ها می شود.
گاهی بله، چون ممکن است نشانه بیماری یا عفونت باشد.
بله، غذاها و نوشیدنیهای رنگی مثل چای و قهوه میتوانند لثهها را تیره کنند.
بهداشت دهان، ترک دخانیات و دهانشویه مناسب کمک میکنند.
برای رنگ سیاه طبیعی که در لثه وجود دارد هیچ درمان خانگی موثر نیست.