همانطور که می دانید، در حالتی عادی ما از طریق بینی نفس نفس می کشیم و اغلب دم و بازدم های ما از طریق بینی است. این در واقع عادی ترین و صحیح ترین روش تنفس است. اما گاهی اوقات (مخصوصاً در بچه ها) ممکن است به جای بینی، از طریق دهان تنفس انجام شود. این عملکرد اصطلاحاً تحت عنوان “تنفس دهانی” شناخته می شود که می تواند مشکلات زیادی برای افراد ایجاد کند. در این مقاله با تاثیرات منفی و مشکلات تنفس از طریق دهان، دلایل، علائم و شیوه های درمان آن مخصوصا با کمک ارتودنسی آشنا خواهید شد.
جدول خلاصه کلی ارتودنسی و درمان تنفس دهانی
| عنوان | توضیح خلاصه |
|---|---|
| علت تنفس دهانی | مشکلات ساختاری فک و نامرتبی دندان گرفتگی بینی التهاب مخاط بینی بزرگ شدن لوزهها عفونت تنفسی |
| مشکلات ناشی از تنفس دهانی روی دهان و دندان | خشکی دهان بوی بد دهان التهاب لثه پوسیدگی دندان عفونت گلو و گوش |
| مشکلات ناشی از تنفس دهانی در کودکان (در صورت عدم درمان) | صورت باریک و بلند لبخند لثهای اوربایت یا آندربایت رشد ضعیف عملکرد تحصیلی ضعیف عدم تمرکز اختلالات خواب |
| درمان تنفس دهانی بر اساس علت | دارو برای گرفتگی بینی ماسک تنفسی برای آپنه خواب جراحی برای برداشتن لوزهها و آدنوئید ارتودنسی برای مشکلات فک و دندان |
| نقش ارتودنسی در درمان تنفس دهانی | تنظیم موقعیت دندانها و فکها رفع تنگی فک بالا و ازدحام دندانها باز شدن راههای هوایی تشویق به تنفس از راه بینی |
| مزایای اضافی ارتودنسی | بهبود ظاهر لبخند تعادل ساختار دهانی و فکی بهبود کیفیت خواب و سلامت عمومی |
فرق نفس کشیدن از راه دهان با بینی چیست؟
تنفس از راه بینی مثل یک فیلتر طبیعی عمل می کند. در طول این تنفس هوا قبل از رسیدن به ریه ها گرم، مرطوب و تمیز میشود. موهای ریز و مخاط بینی گردوغبار و ذرات معلق را گیر می اندازند و نیتریک اکسایدی که در سینوس ها تولید می شود به جذب بهتر اکسیژن کمک میکند.
اما در تنفس دهانی، هوا تصفیه نشده، سرد و خشک مستقیم وارد گلو و ریه می شود. نتیجهاش می شود:
- خشکی دهان صبحگاهی
- تحریک لثهها
- بوی بد دهان
- خرخر شبانه
- و خواب بیکیفیت
- تغییر وضعیت چهره
پس فرقش فقط در مسیر عبور هوا نیست، در تأثیری است که روی کیفیت خواب، سلامت دهان و حتی فرم صورت میگذارد.
علت تنفس دهانی چیست و چرا افراد ممکن است فقط از طریق دهان نفس بکشند؟
نفس کشیدن از دهان به جای بینی می تواند نتیجه عوامل مختلف باشد اما مهمترین علل آن عبارتند از:
+ مشکلات مرتبط با دهان، دندان و فک
مشکلات ساختاری فک ها و همچنین نامرتبی دندان ها اغلب می تواند باعث مشکل در تنفس شود. در واقع زمانی که این مشکلات وجود دارد لب ها و دهان هیچگاه به صورت کامل بسته می شوند و یا موقعیت نرمال خود را حفظ نخواهند کرد. این امر خود باعث بروز مشکلاتی مثل خشکی دهان، بوی بد دهان و تنفس دهانی شود. برای برطرف کردن این عوارض ارتودنسی می تواند راه گشا باشد.
+ احتقان و گرفتگی مجاری بینی
نفس کشیدن از طریق دهان می تواند در نتیجه انسداد در مجاری بینی باشد. برای مثال این انسداد می تواند نتشی از انحراف تیغه بینی، بزرگ شدن توربین ها یا پولیپ بینی باشد. که در این حالت باید با مداخله پزشکی (مثلا انجام عمل بینی های بینی از قبیل سپتوپلاستی یا رینوپلاستی) برطرف شود.
+ التهاب مخاط بینی
بافت نرم موجود در مجاری بینی به راحتی می تواند به دلیل التهاب مربوط به آلرژی بزرگ شود و یا بافت ها به دلیل عدم استفاده بزرگ شوند. اگر چنین مشکلی پیش بیاید ما به انواع التهابات بافت نرم بینی و آلرژی ها روبرو خواهیم شد که در نتیجه آن تنفس دهانی را تجربه خواهیم کرد. اما در صورت تنفس مداوم از بینی، بافت های مجاری بینی معمولاً فشرده تر و سالم ترند.
+ بزرگ شدن لوزه ها
لوزه ها و آدنوئیدهای بزرگ شده همچنین می توانند انجام تنفس از طریق بینی را محدود کرده و باعث تنفس دهانی شوند. مشکل بزرگ بودن و یا ملتهب بودن لوزه ها در بچه ها شایع است و باید در اولین فرصت برای برداشتن آن ها اقدام شود.
+ عفونت تنفسی جدی
هنگامی که یک نوزاد یا کودک خردسال دچار عفونت تنفسی جدی در مجاری هوایی فوقانی می شود، تنفس دهانی به ناچار به جریان خواهد افتاد تا بتواند تهویه بدن را تامین کند. به محض بهبود عفونت، تنفس بینی بازمی گردد اما اگر عفونت دیرتر درمان شود کودک ممکن است از روی عادت، تنفس را از طریق دهان ادامه دهد.
عوارض تنفس دهانی چیست؟ (مشخصا در ناحیه دهان)
نفس کشیدن از طریق دهان به جای بینی، می تواند باعث خشکی زبان و دهان شود. خشکی دهان به این معنی است که بزاق نمی تواند باکتری های دهان را به طور موثر از بین ببرید و محیط اسیدی آن پس از صرف غذا خنثی نخواهد شد. این مساله می تواند منجر به بروز موارد زیر شود:
- بوی بد دهان (هالیتوز)
- بیماری پریودنتال ، مانند التهاب لثه
- پوسیدگی دندان
- عفونت گلو و گوش
تنفس دهانی همچنین ممکن است منجر به کاهش غلظت اکسیژن در خون شود. این مساله با فشار خون بالا و نارسایی قلب همراه است. مطالعات نشان می دهد که تنفس دهانی ممکن است عملکرد ریه را کاهش داده و علائم بیماری را در افراد مبتلا به آسم بدتر کند.
عوارض تنفس دهانی در کودکان چیست؟
در کودکان نیز، تنفس دهانی می تواند منجر به ناهنجاری های جسمی و چالش های شناختی شود. کودکانی برای درمان اقدام نکرده باشند می توانند با مشکلات زیر رشد کنند:
- صورتهای باریک و بلند (اصلی ترین تاثیر تنفس دهانی بر چهره)
- لبخند لثه ای
- مال اکلوژن دندان (اوربایت و آندریابت)
- وضعیت بد بدن
علاوه بر این ، کودکانی که از طریق دهان خود نفس می کشند اغلب شب ها خوب نمی خوابند. خواب ضعیف می تواند منجر به موارد زیر شود:
- رشد ضعیف
- عملکرد تحصیلی ضعیف
- عدم توانایی تمرکز
- اختلالات خواب
تنفس از طریق دهان چگونه درمان می شود؟
درمان تنفس دهانی به علت ایجاد آن بستگی دارد:
- برای مثال داروها می توانند گرفتگی بینی را به دلیل سرماخوردگی و آلرژی درمان کنند.
- یا مثلا اگر شما دچار آپنه خواب انسدادی هستید، باید از طریق ماسک های تنفسی شب ها تنفس کنید.
- در کودکان نیز، برداشتن لوزه های متورم و آدنوئید با جراحی می تواند تنفس دهانی را درمان کند.
- در صورتی که مشکلات و ناهماهنگی های فکی و دندان باعث دهانی شدن تنفس شده باشد با کمک یک متخصص ارتودنسی باید فک و دندان ها را هماهنگ و منظم کرد.
👋 نوشته جدید: با 12 مورد از مهم ترین فواید ارتودنسی بیشتر آشنا شوید
ارتودنسی چطور به درمان تنفس دهانی و بهبود تنفس کمک می کند؟
ناهماهنگی دندان ها (و فک ها) فقط لبخند را تحت تأثیر قرار نمی دهد، گاهی نفس کشیدن را هم مختل میکند. وقتی فک بالا تنگ باشد یا دندان ها بیش از حد شلوغ، مسیر عبور هوا باریک می شود و فرد ناخودآگاه به تنفس دهانی عادت میکند.
ارتودنسی می تواند این چرخه را به طرق مختلف بشکند، مثلا:
- با باز کردن عرض فک
- مرتب کردن شلوغی دندانها
- و برگرداندن موقعیت فکها به حالت طبیعی
به این صورت راه هوایی بازتر میشود و تنفس از بینی راحت تر. نتیجه اش فقط مرتب بودن دندان ها نیست، بلکه خواب راحت تر، خشکی کمتر دهان و اکسیژن رسانی بهتر بدن هم حاصل می شود.
پاسخ به سوالات رایج در خصوص تاثیر ارتودنسی بر درمان تنفس دهانی
تنفس دهانی یک الگوی تنفسی اشتباه است، آپنه خواب یعنی قطع تنفس حین خواب که یکی از عوارض تنفس دهانی است.
اگر علت تنفس دهانی، ناهماهنگی فک و دندان باشد، بله. اگر علت آلرژی یا بزرگی لوزه باشد، ابتدا باید آن مشکل درمان شود.
اگر کودک در بسته بودن لب ها مشکل دارد یا فکش تنگ است، ارتودنسی مؤثر است. در غیر این صورت، علت ممکن است آلرژی یا لوزه باشد.
