چرا دندان ها بعد از ارتودنسی دوباره کج می شوند؟

واقعیت این است که حرکت دندان ها بعد از اتمام ارتودنسی یک پدیده کاملاً طبیعی است و اگر دلیلش را ندانید و برایش آماده نباشید، تمام زحمات تان به راحتی به باد می رود. در این مطلب می خواهیم خیلی روراست دلایل این بازگشت را بررسی کنیم و ببینیم چطور می توانید لبخند زیبایتان را برای همیشه بیمه کنید (یعنی تا آخر دندانهایتان مرتب بماند).

یک نگاه کلی به دلایل حرکت دندان ها بعد از اتمام ارتودنسی + راه حل هایش

چرا دندان ها بعد از ارتودنسی حرکت می کنند؟	راه حل قطعی برای جلوگیری از آن چیست؟
حافظه الیاف لثه (مثل فنر عمل می کنند)	استفاده تمام وقت از ریتینر در ۶ ماه اول
نرم بودن استخوان تازه تشکیل شده	استفاده شبانه از ریتینر برای حداقل ۲ سال
تغییرات طبیعی فک با افزایش سن	استفاده از ریتینر (ثابت یا متحرک) برای سال های طولانی یا تمام عمر
فشار زبان یا عادات دهانی	تمرینات عضلانی (در صورت نیاز) و استفاده مداوم از ریتینر

دندان های شما حافظه دارند و دوست دارند به جای قبلی شان برگردند

این اولین و مهم ترین دلیلی است که باید بدانید. دندان های ما موجودات بی جانی نیستند که هرجا بگذاریم شان همان جا بمانند. دور تا دور ریشه هر دندان، پر از الیاف بسیار ریز و کشسانی است که مثل فنرهای کوچک عمل می کنند. این الیاف، ریشه را به استخوان فک وصل کرده اند.

وقتی ما با ارتودنسی یک دندان را از جای کج به جای صاف حرکت می دهیم، در واقع این فنرهای کوچک را می کشیم. آن ها در تمام طول درمان تحت کشش هستند و منتظر فرصت اند تا به حالت اولیه خودشان برگردند.

به محض اینکه بریس ها برداشته می شوند و این فشار دائمی حذف می شود، این الیاف شروع به جمع شدن می کنند و سعی می کنند دندان را به همان جای کج و کوله اولیه اش بکشانند. این “حافظه بافتی”، بزرگترین دشمن پایداری نتایج درمان است و دلیل اصلی حرکت دندان ها بعد از اتمام ارتودنسی در ماه های اول محسوب می شود.

استخوان فک شما هنوز نرم است و زمان می خواهد تا سفت شود

حرکت دندان در ارتودنسی یعنی استخوان در یک طرف ریشه تحلیل می رود و در طرف دیگر، استخوان جدید ساخته می شود. روزی که بریس ها را برمی دارید، استخوان جدیدی که دور دندان ساخته شده، هنوز کاملاً سفت و محکم نیست. مثل سیمانی است که تازه ریخته شده و هنوز خشک نشده.

اگر به دندان اجازه دهیم، به راحتی در این استخوان نرم حرکت می کند. بدن ما حداقل به ۹ تا ۱۲ ماه زمان نیاز دارد تا این استخوان جدید را کاملاً معدنی و محکم کند. در تمام این مدت، دندان ها به شدت مستعد حرکت هستند و باید با یک نگهدارنده خارجی (ریتینر) در جای خودشان مهار شوند.

با بالا رفتن سن، صورت و فک ما تغییر می کند

خیلی ها فکر می کنند بعد از ۱۸ سالگی دیگر رشد صورت متوقف می شود. اما این درست نیست. یکی از دلایل مهم حرکت دندان ها بعد از اتمام ارتودنسی در درازمدت، تغییرات طبیعی است که با افزایش سن در صورت همه ما اتفاق می افتد.

تحقیقات نشان داده که فک پایین انسان، حتی در دهه های ۲۰ و ۳۰ زندگی، تمایل دارد که خیلی آرام به رشد خودش ادامه دهد و کمی باریک تر شود. این باریک شدن فک پایین، باعث می شود دندان های جلویی فک پایین که فضایشان کم شده، به هم فشار بیاورند و روی هم سوار شوند.

این همان دلیلی است که خیلی از افراد مسن که در جوانی دندان های صافی داشته اند، در میانسالی دندان های جلویی پایین شان کج می شود. این یک فرآیند طبیعی پیری است، درست مثل چروک شدن پوست.

آیا دندان عقل هم می تواند باعث برگشت ارتودنسی شود؟

حالا که دلایل اصلی را فهمیدیم، برگردیم به آن باور قدیمی که می گوید دندان عقل باعث کج شدن دندان ها می شود. همانطور که در مقالات دیگر هم گفتیم، علم امروز ثابت کرده که فشار دندان عقل به تنهایی آنقدر نیست که بتواند کل دندان ها را به هم بریزد. مقصر اصلی در ۹۹ درصد موارد، خودِ بیمار است که در استفاده از “نگهدارنده ها” یا “ریتینرها” کوتاهی کرده است.

منظور از ریتینر چیست؟

نگهدارنده ها (Retainers)، پلاک های متحرک یا سیم های ثابتی هستند که بعد از باز کردن بریس ها به شما داده می شوند. وظیفه آن ها دقیقاً مبارزه با تمام عواملی است که در بالا گفتیم. آن ها جلوی جمع شدن الیاف لثه را می گیرند، به استخوان فرصت سفت شدن می دهند و در مقابل تغییرات ناشی از افزایش سن مقاومت می کنند.

پس قانون این است:

• اگر ریتینر نگذارید، حرکت دندان ها بعد از اتمام ارتودنسی تقریباً قطعی است، چه دندان عقل داشته باشید و چه نداشته باشید.
• اگر ریتینر را مرتب بگذارید، دندان هایتان صاف می مانند، حتی اگر دندان عقل تان هم سر جایش باشد.

چطور می توانیم جلوی این حرکت ناخواسته را بگیریم؟

همانطور که گفتیم خبر خوب این است که پیشگیری از این اتفاق تلخ، کاملاً در دستان خود شماست. فقط کافیست مرحله “نگهداری” را به اندازه خودِ درمان اصلی جدی بگیرید.

نگهدارنده های ثابت (سیم پشت دندانی)

این نگهدارنده ها یک سیم نازک هستند که به پشت دندان های جلویی (معمولاً ۶ دندان پایین و گاهی بالا) چسبانده می شوند. این بهترین بیمه برای جلوگیری از حرکت دندان ها بعد از اتمام ارتودنسی در ناحیه ای است که بیشترین احتمال بازگشت را دارد. تا وقتی این سیم سر جایش است، دندان های جلویی شما میلی متری تکان نخواهند خورد. تنها چالش آن، تمیز کردنش با نخ دندان مخصوص است که خیلی زود به آن عادت می کنید.

نگهدارنده های متحرک (پلاک شفاف یا هاولی)

این پلاک ها را معمولاً برای فک بالا یا به عنوان مکمل ریتینر ثابت فک پایین تجویز می کنند. دستور استفاده از آن ها معمولاً به این شکل است:

• سه تا شش ماه اول: باید ۲۴ ساعته (به جز موقع غذا خوردن) از آن ها استفاده کنید. این دوره حیاتی ترین زمان برای جلوگیری از بازگشت سریع است.
• بعد از شش ماه تا دو سال: استفاده شبانه (هر شب موقع خواب).
• بعد از دو سال: کم کم می توانید استفاده را به چند شب در هفته کاهش دهید.

خیلی از متخصصین توصیه می کنند که برای اطمینان کامل، بهتر است تا آخر عمر، هفته ای چند شب از پلاک متحرک تان استفاده کنید تا با تغییرات ناشی از افزایش سن هم مقابله کنید.

اگر دندان هایمان کمی حرکت کرد، چه کار کنیم؟

گاهی اوقات بیماران بعد از چند سال، در استفاده از ریتینر تنبلی می کنند و متوجه می شوند که دندان هایشان کمی جابجا شده‌است. اگر این اتفاق افتاد، وقت را تلف نکنید.حواستان به این دو موقعیت هم باشد:

اگر حرکت خیلی جزئی است …

فوراً شروع به استفاده منظم از پلاک متحرک تان کنید. گاهی اوقات فشار پلاک می تواند این جابجایی کوچک را اصلاح کند.

اگر پلاک دیگر در دهان تان جا نمی رود …

این یعنی حرکت دندان ها زیاد بوده است. باید سریعاً به متخصص ارتودنسی مراجعه کنید. در این موارد، ممکن است با یک دوره درمانی بسیار کوتاه (چند ماه) با استفاده از ارتودنسی نامرئی (الاینرها) یا بریس های ثابت، بتوان دندان ها را دوباره به جای اول برگرداند. این خیلی بهتر از این است که بگذارید مشکل شدید شود و دوباره نیاز به یک درمان کامل پیدا کنید.

در نهایت ….

یادتان باشد که ارتودنسی یک سرمایه گذاری بزرگ است. حیف است که به خاطر کمی سهل انگاری در استفاده از یک پلاک ساده، این سرمایه گذاری را هدر دهید. همانطور که گفتیم حرکت دندان ها بعد از اتمام ارتودنسی یک اتفاق قابل پیشگیری است. به ریتینر خود به چشم بخشی از درمان نگاه کنید، نه یک وسیله اضافی. با این دیدگاه، می توانید مطمئن باشید که لبخندی که برایش زحمت کشیده اید، برای همیشه با شما خواهد ماند.

سوالات متداول در خصوص حرکت دندان ها بعد از اتمام ارتودنسی