بررسی تغییرات دندان ها با افزایش سن (تغییرات خوب و بد!)

آیا تا به حال با نگاه کردن به آینه متوجه شده‌اید که دندان های جلوییِ پایین تان کمی نامرتب تر از گذشته شده‌اند؟ یا مثلا فاصله کوچکی که قبلاً در دندان های جلویی فک بالایتان وجود نداشت، حالا ما بین دندان هایتان خودنمایی می کند؟ این مساله با گذر زمان و افزایش سن رخ می دهد و دلایل طبیعی دارد. در واقع دندان ها در فک ثابت نیستند و تحت تاثیر افزایش سن (+ سایر عوامل دیگر)؛ تمایل دارند تغییر موقعیت بدهند. در این نوشتار قصد داریم به این مساله بپردازیم و تغییرات دندان ها با افزایش سن را مورد بررسی قرار دهیم.

خلاصه ای از تحولات لبخند در گذر زمان (در یک نگاه)

نوع تغییر	علت اصلی بیولوژیکی	پیامد ظاهری و عملکردی
سایش مینای دندان	جویدن مداوم و اسیدهای خوراکی	کوتاه شدن دندان ها و زرد به نظر رسیدن آن ها
عقب نشینی لثه	کاهش حجم استخوان و تحلیل بافت	حساسیت به سرما و گرما و بلندتر دیده شدن دندان
شلوغی دندان های جلو	فشار فیزیولوژیک فک به سمت جلو	روی هم سوار شدن دندان های قدامی پایین
تغییر رنگ	نفوذ رنگدانه ها به لایه های داخلی	از دست رفتن درخشش و تیره شدن لبخند
کاهش تراکم فک	تغییرات هورمونی و پیری سلولی	تغییر فرم کلی صورت و حمایت کمتر از لب ها

چرا دندان های ما در بزرگسالی هم جابجا می شوند؟

بسیاری از مراجعان من با تعجب می پرسند که حرکت دندان ها تا چه سنی ادامه دارد و آیا این روند پایانی دارد؟ واقعیت این است که دندان ها تا آخرین روز زندگی پتانسیل حرکت دارند. این جابه جایی که به آن رانش فیزیولوژیک می گوییم، به دلیل فشارهای ملایمی است که عضلات زبان، گونه ها و نیروی جویدن به دندان ها وارد می کنند.

با گذشت زمان، الیاف نگهدارنده دندان کمی شل می شوند و استخوان فک نیز تراکم دوران جوانی را ندارد، همین موضوع راه را برای تغییرات دندان ها با افزایش سن باز می کند.

این تمایل به حرکت واقعا جالب است ….

شاید برایتان جالب باشد اگر بدانید دندان ها به طور طبیعی تمایل دارند به سمت مرکز دهان (در جلو) حرکت کنند. این حرکت که به “رانش مزیال” معروف است، باعث می شود دندان های عقب به سمت جلو فشار بیاورند. وقتی این فشار به دندان های جلویی می رسد و فضا کم است، دندان ها شروع به چرخیدن یا روی هم سوار شدن می کنند. این یکی از شایع ترین تغییرات دندان ها با افزایش سن است که حتی در افرادی که در جوانی دندان های کاملاً ردیفی داشته‌‍اند، دیده‌می‌شود.

استخوان فک چطور با افزایش سن دچار تغییر می شود؟

خب ببینید استخوان فک ما مثل فونداسیون یک ساختمان عمل می کند. با بالا رفتن سن، این فونداسیون دستخوش تغییر می شود. مثلاً عرض فک پایین با گذشت دهه ها کمی کاهش می یابد و همین انقباض ملایم، فضای در دسترس برای دندان ها را کم می کند.

این پدیده جابجایی دندان ها در سنین بالا را تشدید می کند و باعث می شود لبخند فرد جمع تر به نظر برسد. وقتی استخوان تحلیل می رود، دندان ها دیگر تکیه گاه محکم قبلی را ندارند و ممکن است به سمت داخل یا خارج متمایل شوند.

این تحولات استخوانی فقط روی دندان ها اثر نمی گذارد ….

در واقع به دنبال این تغییرات استخوان، کل فرم صورت تحت تاثیر قرار می گیرد. مثلاً وقتی دندان ها به دلیل سایش کوتاه تر می شوند و فک کمی تحلیل می رود، فاصله بین بینی و چانه کاهش می یابد. این موضوع باعث ایجاد چین و چروک در اطراف دهان شده و صورت را پیرتر نشان می دهد. در واقع، مدیریت تغییرات دندان ها با افزایش سن یک نوع درمان ضدپیری برای کل صورت محسوب می شود که نباید از آن غافل شد.

آیا رویش دندان در بزرگسالی واقعیت دارد یا یک باور اشتباه است؟

گاهی افراد با دیدن یک دندان جدید در انتهای دهان یا بلند شدن ناگهانی یک دندان قدیمی، تصور می کنند که دچار رویش دندان در بزرگسالی شده‌اند. اما در اکثر موارد، این یک دندان جدید نیست.

معمولاً این اتفاق به دلیل عقب نشینی لثه رخ می دهد که بخش بیشتری از ریشه دندان را نمایان می کند و فرد گمان می کند دندانش بلندتر شده است. یا ممکن است یک دندان عقل نهفته، به دلیل تغییرات ساختاری فک، در سنین بالا راهی به بیرون پیدا کند.

فعلا چیزی به نام رویش مجدد دندان در انسان ها (مانند کوسه ها) وجود ندارد

وقتی دندان های دائمی ما رشد کردند، این تنها فرصتی است که طبیعت در اختیارمان قرار داده‌است (البته تا این لحظه). بنابراین اگر احساس کردید دندانی در حال حرکت یا بیرون آمدن است، بدانید که این بخشی از تغییرات دندان ها با افزایش سن است که نیاز به بررسی تخصصی دارد تا از سلامت بافت های نگهدارنده اطمینان حاصل شود.

انتظار برای رویش دوباره دندان های از دست رفته، تنها باعث از دست رفتن زمان طلایی برای درمان های جایگزین می شود.

تاثیر زنجیره ای از دست دادن یک دندان بر سایر اعضای دهان چیست؟

یکی از خطرناک ترین اتفاقات در میانسالی، بی توجهی به جای خالی دندان های کشیده‌‌شده است. حرکت دندان ها بعد از کشیدن یک پدیده کاملاً جدی و مخرب است. وقتی یک دندان از دست می رود، دندان های مجاور دیگر تکیه گاهی ندارند و شروع به کج شدن به سمت فضای خالی می کنند. این موضوع نه تنها باعث ناهماهنگی بایت (نحوه روی هم قرار گرفتن دندان ها) می شود، بلکه تمیز کردن دندان های کج شده را دشوار کرده و منجر به پوسیدگی های جدید می شود.

حرکت دندان ها بعد از کشیدن تنها به دندان های کناری محدود نمی شود…

این مساله دندان های مقابل را نیز درگیر می کند. در واقع دندان مقابل در فک روبرویی هم چون دیگر مانعی برای برخورد ندارد، شروع به تغییر وضعیت می کند تا به دنبال قرینه بگردد. این آشفتگی در چیدمان دندان ها، یکی از پیچیده‌ترین تغییرات دندان ها با افزایش سن است که می تواند کل سیستم جویدن فرد را مختل کند. استفاده از ایمپلنت یا پل های دندانی در اولین فرصت، بهترین راه برای متوقف کردن این واکنش زنجیره ای است.

تحلیل رفتن مینا و زرد شدن تدریجی لبخند را هم نباید فراموش کرد

اگر احساس می کنید دندان هایتان تیره شده‌اند، لزوماً به خاطر مصرف قهوه نیست. مینای دندان، که لایه خارجی و سفید دندان است، با گذشت زمان و در اثر سایش نازک می شود. در زیر مینا، لایه دیگری به نام عاج (دنتین) وجود دارد که به طور طبیعی متمایل به زرد است. با نازک شدن مینا، رنگ زرد عاج بیشتر نمایان می شود. این یکی از بارزترین تغییرات دندان ها با افزایش سن است که بر اعتمادبه نفس افراد تاثیر می گذارد.

بیشتر بخوانید: جدول هزینه بلیچینگ دندان در سال ۱۴۰۵| توضیح تمام روش ها

برای مدیریت جابجایی دندان ها در سنین بالا چه کنیم؟

امروزه برای مقابله با جابجایی دندان ها در سنین بالا، روش های ارتودنسی بزرگسالان بسیار محبوب شده‌اند. به عنوان مثال ارتودنسی نامرئی الاینرهای شفاف یکی از بهترین گزینه ها برای افرادی است که نمی خواهند در سنین بالا با ظاهر سیم های فلزی در جامعه ظاهر شوند. این پلاک ها به آرامی دندان ها را به جایگاه اصلی باز می گردانند و از فشرده شدن بیشتر آن ها جلوگیری می کنند.

حتی افراد می توانند از ریتینر استفاده کنند …

استفاده از نگهدارنده ها (Retainers) حتی برای کسانی که در جوانی ارتودنسی نکرده اند، می تواند به عنوان یک اقدام پیشگیرانه در برابر تغییرات دندان ها با افزایش سن توصیه شود. این وسایل ساده مانع از حرکت ناخواسته دندان ها به سمت جلو می شوند. همچنین، بازسازی لبه های ساییده‌شدهٔ دندان با مواد کامپوزیتی یا لمینت، نه تنها زیبایی را برمی گرداند، بلکه تکیه گاه درستی برای فک ایجاد می کند و از دردهای مفصلی ناشی از کاهش ارتفاع دندان ها نیز جلوگیریبه عمل می آورد.

بیشتر بخوانید: جدیدترین هزینه درمان های ارتودنسی در سال ۱۴۰۵

جمع بندی کنیم؟

به عنوان جمع بندی این نوشتار، در این جدول تفاوت هایی طرح لبخند و وضعیت دندان ها در دوره جوانی را مورد مقایسه قرار می دهیم:

پارامتر مقایسه	دندان ها در دوران جوانی	دندان ها پس از میانسالی
رنگ غالب	سفید درخشان و شفاف	زرد مات یا متمایل به خاکستری
لبه دندان ها	دندانه دار و دارای بافت طبیعی	صاف، تخت و گاهی لب پریده
وضعیت لثه	پوشش کامل طوق دندان	عقب نشینی و نمایان شدن ریشه
چیدمان	قوس دندانی پهن و مرتب	تمایل به شلوغی در دندان های جلو
حساسیت	حساسیت کمتر به دلیل ضخامت مینا	حساسیت بیشتر به سرما و گرما

در نهایت می گوییم که پذیرش تغییرات دندان ها با افزایش سن به معنای تسلیم شدن نیست. فراموش نکنید که با پیشرفت های علمی، امروز لبخند یک فرد ۷۰ ساله می تواند به زیبایی و کارآمدی یک فرد ۳۰ ساله باشد. تنها کافی است تغییرات را در مراحل اولیه شناسایی کنید و با کمک متخصص، از تبدیل شدن یک جابه جایی کوچک به یک مشکل بزرگ جلوگیری نمایید. لبخند شما ارزشمندترین دارایی شماست، در هر سنی که باشید.

پاسخ به سوالات متداول درباره تحولات دندانی در گذر زمان