احتمالاً برای شما هم پیش آمده که با دیدن قالب های پلاستیکی و شفاف ارتودنسی، گیج شوید که کدام یک قرار است دندان هایتان را صاف کند و کدام یک فقط برای بعد از پایان درمان است. این سردرگمی کاملاً طبیعی است چون هر دو ابزار ظاهری شبیه به هم دارند، اما کارکرد آن ها زمین تا آسمان با هم تفاوت دارد.
فرق الاینر و ریتینر در یک نگاه
برای شروع، بیایید در جدول زیر تفاوت های اصلی این دو ابزار را در یک نگاه بررسی کنیم تا ذهنیت روشنی پیدا کنید.
| ملاک مقایسه | الاینر شفاف (Aligner) | ریتینر یا نگهدارنده (Retainer) |
|---|---|---|
| وظیفه اصلی | حرکت دادن فعال دندان ها به موقعیت جدید | حفظ موقعیت فعلی دندان ها و جلوگیری از برگشت آن ها |
| زمان تجویز | در طول دوره درمان ارتودنسی نامرئی | بلافاصله پس از اتمام ارتودنسی (ثابت یا نامرئی) |
| تغییر قالب ها | تعویض هر یک تا دو هفته یک بار با قالب جدید | استفاده از یک یا دو قالب ثابت برای مدت طولانی |
| میزان فشار | اعمال فشار مداوم و جهت دار به دندان ها | بدون اعمال فشار برای حرکت (فقط دندان را در بر می گیرد) |
فرق الاینر و ریتینر چیست؟
وقتی یک قالب پلاستیکی شفاف را روی دندان های خود می گذارید، این پلاستیک یا الاینر هست یا ریتینر. اگر این قالب یک الاینر باشد، طوری درست می شود که دندان ها را به سمت موقعیت صحیح هل بدهد. اما اگر ریتینر باشد، هیچ فشاری برای حرکت دادن وارد نمی کند؛ بلکه سدی است تا دندان ها به جای قبلی خود برنگردند.
اشتباه گرفتن این دو ابزار می تواند درمان شما را خراب کند….
اگر بیماری به اشتباه تصور کند ریتینر شفاف می تواند دندان های کج را دوباره صاف کند و با زور آن را روی دندان های جابجا شده قرار دهد، فشار غیرمعمولی به ریشه دندان وارد می شود. این فشار کنترل نشده برخلاف الاینر که با برنامه ریزی کامپیوتری حرکت دندان را هدایت می کند، ممکن است به لقی دندان یا تحلیل رفتن ریشه منجر شود. به همین دلیل درک دقیق فرق الاینر و ریتینر برای هر کسی که ارتودنسی انجام می دهد ضروری است.
الاینر چطور کار می کند و چرا دندان ها را جابجا می کند؟
زمانی که ارتودنسی نامرئی را شروع می کنید، دکتر یک قالب تکی به شما نمی دهد. درمان شما شامل مجموعه ای از چندین قالب شفاف است که هر کدام از آن ها با قالب قبلی تفاوت میکروسکوپی دارد. الاینرها از پلاستیک های خاص پزشکی (پلی اورتان ترموپلاستیک) درست می شوند که خاصیت کشسانی و حافظه شکل دارند.
الاینر دو کار اصلی برای مرتب سازی دندان انجام می دهد …
وقتی الاینر شماره یک را روی دندان های خود می گذارید، قالب به دلیل تفاوت ناچیز با موقعیت فعلی دندان هایتان، کمی تحت کشش قرار می گیرد. پلاستیک الاینر می خواهد به شکل اصلی خود بازگردد و همین تمایل، یک فشار مداوم و ملایم به دندان وارد می کند.
این فشار به استخوان اطراف دندان سیگنال می دهد که در یک سمت سلول های استخوان خوار فعال شوند تا مسیر برای حرکت دندان باز شود و در سمت دیگر، سلول های استخوان ساز فضای خالی جدید را پر کنند. بعد از دو هفته که دندان کمی حرکت کرد، شما الاینر بعدی را می گذارید تا این روند تکرار شود.
بیشتر بخوانید: برگشت ارتودنسی: چقدر احتمال دارد ارتودنسی شکست بخورد؟
ریتینر چیست و چطور از نامرتب شدن دندان ها (بعد از درمان) جلوگیری می کند؟
ببینید بافت های نگهدارنده دندان و لثه مانند برخی الیاف کشسان هستند. وقتی دندان ها با ارتودنسی جابجا می شوند، این الیاف تحت کشش قرار می گیرند و مانند کش کشیدهمیشوند. اگر بلافاصله بعد از باز کردن بریس ها (یا تمام شدن الاینرها) هیچ ابزاری روی دندان ها نباشد، این الیاف کم کم دندان را به موقعیت کج قبلی بازمی گردانند. علاوه بر این، بازسازی کامل استخوان دور دندان ها بعد از ارتودنسی چندین ماه طول می کشد.
در این مرحله است که ریتینر وارد کار می شود….
ریتینرها از متریال سخت تر و بدون انعطاف پذیری ایجاد می شوند تا دندان ها را در جای خود قفل کنند. ریتینر بر خلاف الاینر، هیچ تغییری در دندان ها ایجاد نمی کند و فقط ثبات دندان ها را حفظ می کند تا استخوان فک فرصت کافی برای سفت شدن دور ریشه ها را داشته باشد.
ریتینر ها خودشان انواعی دارند
شناخت انواع ریتینرها به شما کمک می کند متوجه شوید که ریتینر همیشه یک قالب پلاستیکی شفاف شبیه به الاینر نیست. به طور کلی سه نوع ریتینر وجود دارد:
- ریتینر شفاف (اسیکس): این مدل شباهت زیادی به الاینر دارد اما از پلاستیک ضخیم تر و کدرتری ساخته می شود و هیچ برجستگی یا دکمه ای (اتچمنت) روی دندان ها برای حرکت دادن نیاز ندارد.
- ریتینر هاولی: این مدل کلاسیک دارای یک بخش پلاستیکی صورتی رنگ است که روی سقف دهان یا پشت دندان های پایین قرار می گیرد و با یک سیم فلزی روی دندان های جلو محکم می شود
- ریتینر ثابت یا پشت دندانی: یک سیم فلزی نازک است که دندانپزشک آن را با چسب مخصوص پشت دندان های جلویی شما می چسباند تا دندان ها تکان نخورند. این مدل کاملاً غیرقابل دیدن و دائمی است.
اشتباهات رایجی که بیماران به دلیل ندانستن فرق الاینر و ریتینر مرتکب می شوند
برخی از بیماران به دلیل عدم آگاهی از کارکرد این دو ابزار رفتارهایی انجام می دهند که به درمان آن ها آسیب می زند:
- تلاش برای صاف کردن دندان ها با ریتینر قدیمی: اگر دندان های شما بعد از مدتی عدم استفاده از ریتینر کج شدهباشند، استفاده مجدد از آن با زور و فشار کار اشتباهی است و باید به دندانپزشک مراجعه کنید.
- جابجا استفاده کردن آن ها: برخی افراد الاینر هفته های گذشته خود را نگه می دارند و فکر می کنند می توانند از آن به عنوان ریتینر استفاده کنند، در حالی که جنس پلاستیک الاینر برای استفاده طولانی مدت نیست و به سرعت شل می شود.
- رها کردن ریتینر در طول روز به گمان اینکه دندان ها جابجا نمی شوند: دندان ها در ماه های اول پس از درمان به سرعت جابجا می شوند و عدم استفاده از ریتینر حتی برای چند روز می تواند کار را خراب کند.
چطور از ریتینر و الاینر نگهداری کنیم؟
هر دو ابزار به دلیل اینکه در مدت در دهان هستند، محل تجمع باکتری ها و بزاق هستند. برای تمیز کردن الاینر که عمر دوهفته ای دارد، شستشو با آب ولرم و مسواک زدن ملایم بدون خمیردندان کافی است. خمیردندان به دلیل داشتن ذرات سایشی، روی پلاستیک شفاف خش می اندازد و آن را کدر می کند.
برای ریتینرهای متحرک که قرار است ماه ها یا سال ها از آن ها استفاده کنید، مراقبت جدی تر است. علاوه بر شستشوی روزانه، باید هفته ای یک یا دو بار آن ها را در محلول های ضدعفونی کننده مخصوص ریتینر یا آب گرم مخلوط با کمی سرکه قرار دهید تا رسوبات کلسیم و بوی بد آن ها از بین برود. همچنین هرگز نباید آن ها را در آب داغ قرار دهید زیرا پلاستیک تغییر شکل می دهد و بلااستفاده می شود.
پاسخ به پرسش های رایج در خصوص فرق الاینر با ریتینر
خیر، موقع صرف غذا باید هر دو را از دهان خارج کنید. فشار ناشی جویدن باعث شکستن یا ترک خوردن آن ها می شود و رنگدانه های غذا قالب را لک می کند.
در چند ماه اول معمولاً باید ۲۲ ساعت در روز استفاده شود. بعد از پایدار شدن استخوان فک، دکتر اجازه می دهد که فقط شب ها هنگام خواب از آن استفاده کنید.
باید بلافاصله به متخصص خود مراجعه کنید تا قالب جدیدی برای شما بسازد. حتی چند هفته بدون ریتینر ماندن می تواند دندان ها را کج کند.
ریتینر ثابت دغدغه فراموشی یا گم شدن ندارد، اما تمیز کردن زیر آن سخت تر است. ریتینر متحرک بهداشت راحت تری دارد اما نیاز به همکاری و انضباط خود بیمار دارد.
بله، الاینرها از پلاستیک های خاص با قابلیت ارتجاعی درست می شوند تا نیروی مداوم وارد کنند. اما ریتینرهای شفاف از پلاستیک های سخت تر و ضخیم تر درست می شوند تا فقط جلوی حرکت را بگیرند.